{"start":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","panoramas":{"hall-mu0s55hs-7f7ee5":{"id":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","title":{"ru":"Вход","kk":"Кіру","en":"Entrance"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0s55hs-7f7ee5-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0s55hs-7f7ee5-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0sp5hi","type":"navigation","yaw":84.17,"pitch":-39.85,"target":"hall-mu0snunm-ff0d46","title":{"ru":"1953-1958","kk":"","en":""}},{"id":"hotspot-mu0swuw1","type":"navigation","yaw":84.9,"pitch":-20.21,"target":"hall-mu0svb7y-fc6748","title":{"ru":"1958-1995","kk":"1958-1995","en":"1958-1995"}},{"id":"hotspot-mu0uvl1g","type":"navigation","yaw":-146.5,"pitch":-26,"target":"hall-mu0utzky-1d6c11","title":{"ru":"Международные достижения","kk":"Халықаралық жетістіктер","en":"International achievements"}},{"id":"hotspot-mu0vjac8","type":"navigation","yaw":141.51,"pitch":-25.93,"target":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":" Ветераны В.О.В.","kk":" Ұ.О.С. ардагерлері","en":" G.P.W. Veterans"}},{"id":"hotspot-mu0vjl2x","type":"navigation","yaw":176.8,"pitch":-19.2,"target":"hall-mu0v2ol4-ee1ed4","title":{"ru":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","kk":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","en":" Kvon S.S.-G., Daniyarov A.N."}},{"id":"hotspot-mu0vkbsg","type":"navigation","yaw":-144.69,"pitch":-14.8,"target":"hall-mu0ux87h-529141","title":{"ru":" Дрижд Н. А.","kk":" Дрижд Н. А.","en":" Drizhd N. A."}}],"initialYaw":175.5,"initialPitch":-8.5},"hall-mu0snunm-ff0d46":{"id":"hall-mu0snunm-ff0d46","title":{"ru":"1953-1958","kk":"1953-1958","en":"1953-1958"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0snunm-ff0d46-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0snunm-ff0d46-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0sxsri","type":"navigation","yaw":85.31,"pitch":-32.05,"target":"hall-mu0svb7y-fc6748","title":{"ru":"1958-1995","kk":"1958-1995","en":"1958-1995"}},{"id":"hotspot-mu0t60tq","type":"navigation","yaw":-90.21,"pitch":-24.51,"target":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","title":{"ru":"Вход","kk":"Кіру","en":"Entrance"}},{"id":"hotspot-mu3qtdr6","yaw":-12.412130373790433,"pitch":17.946700888645168,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":74,"height":48,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu3rlezv-25b012.webp","width":2048,"height":1280}},"tiltY":-15,"tiltX":-11,"roll":-2,"videoOverlays":[{"id":"3dcc7cbf-da86-4487-bfdb-65095c930f96","source":{"url":"/media/muc80ezl-7ea2f0.mp4","width":720,"height":416},"x":4.144569604240709,"y":77.07710378892838,"width":11,"height":13,"loop":true,"autoplay":true,"poster":{"url":"/media/muc80f02-46f607.webp","width":720,"height":416,"thumb":"/media/muc80f02-46f607-thumb.webp"}},{"id":"0b6c964f-3df3-4720-bbca-f8a5a846c6a5","source":{"url":"/media/muc85lg9-1fbca6.mp4","width":720,"height":416},"x":31.179085597253177,"y":77.11041503523884,"width":11,"height":13,"poster":{"url":"/media/muc85lgp-869e26.webp","width":720,"height":416,"thumb":"/media/muc85lgp-869e26-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"c9463d5f-6ae6-4ed3-a61a-920c159d6560","source":{"url":"/media/muc89u0a-2ef556.mp4","width":720,"height":480},"x":44.75905065959882,"y":77,"width":11,"height":13,"autoplay":true,"loop":true,"poster":{"url":"/media/muc89u0t-b92ebb.webp","width":720,"height":480,"thumb":"/media/muc89u0t-b92ebb-thumb.webp"}},{"id":"23069498-52dc-4575-aaa5-77de4fc34762","source":{"url":"/media/muc8bbeo-734888.mp4","width":720,"height":480},"x":71.7341124028673,"y":76.84579242214325,"width":11,"height":13,"poster":{"url":"/media/muc8bbf7-7341df.webp","width":720,"height":480,"thumb":"/media/muc8bbf7-7341df-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true}]},{"id":"hotspot-mu3qw67i","yaw":52.77428263358274,"pitch":9.556089977443612,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":44,"height":31,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu3rn8d0-1b4920.webp","width":2048,"height":1280}},"roll":15,"tiltX":51,"tiltY":-16,"videoOverlays":[{"id":"c87f9398-46c4-4990-ae84-cac0504b2b9d","source":{"url":"/media/muc8gwed-10e337.mp4","width":800,"height":608},"x":62.867176676103846,"y":80.00704776820673,"width":9.891633034154568,"height":11.766339377145954,"poster":{"url":"/media/muc8gweo-7e1861.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8gweo-7e1861-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"e72953a5-2a7f-43da-8029-f9b3aaf10bc5","source":{"url":"/media/muc8ix3k-1c44d4.mp4","width":800,"height":608},"x":39.24094934040118,"y":79.92289621107162,"width":10,"height":12,"autoplay":true,"loop":true,"poster":{"url":"/media/muc8ix3x-dd4df2.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8ix3x-dd4df2-thumb.webp"}},{"id":"a655c02b-0c90-4c03-a343-690e45da9746","source":{"url":"/media/muc8kyp9-30feab.mp4","width":800,"height":608},"x":50.87916390578881,"y":79.92289621107162,"width":10,"height":12,"poster":{"url":"/media/muc8kypm-551344.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8kypm-551344-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"8eea681b-4e45-46c1-be63-6a53a6a9d253","source":{"url":"/media/muc8mq2o-27bd17.mp4","width":800,"height":608},"x":86.43394976206253,"y":80.61683031142702,"width":10,"height":11,"poster":{"url":"/media/muc8mq36-35fb02.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8mq36-35fb02-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true}]},{"id":"hotspot-mu5111c2","yaw":137.6,"pitch":-2.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":28,"height":42,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu5135nj-99c198.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":-38,"tiltY":-1,"roll":0},{"id":"hotspot-mudl9sgk","yaw":179,"pitch":-35.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":21,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munm4zyr-70ad45.webp","width":2048,"height":1174,"thumb":"/media/munm4zyr-70ad45-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltY":-50,"tiltX":0,"roll":-2},{"id":"hotspot-mudlp19k","yaw":-19,"pitch":-16,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":23.0029296875,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0ia90c-f4d269.webp","width":2048,"height":1339,"thumb":"/media/mv0ia90c-f4d269-thumb.webp"}},"tiltY":-57,"roll":6,"tiltX":-17,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudlt0lc","yaw":23.6,"pitch":-15.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":20.2685546875,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jd2wi-9e9fc4.webp","width":2048,"height":1156,"thumb":"/media/mv0jd2wi-9e9fc4-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltX":25,"roll":-6,"tiltY":-56},{"id":"hotspot-mudlw6xl","yaw":-50,"pitch":-10.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":27,"height":16.822265625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0i7w48-9ff623.webp","width":2048,"height":1286,"thumb":"/media/mv0i7w48-9ff623-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltX":-46,"tiltY":-57,"roll":13},{"id":"hotspot-mudm1ofc","yaw":-133,"pitch":-32.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":30,"height":16.9189453125,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munm3jfh-1036c7.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munm3jfh-1036c7-thumb.webp"}},"tiltX":41,"roll":-33,"tiltY":-15,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudm5cum","yaw":129.2,"pitch":-36.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":18,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmbq9a-6d52fc.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munmbq9a-6d52fc-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":33,"tiltX":-36,"tiltY":-13},{"id":"hotspot-munlofea","yaw":-141.5,"pitch":-1.1,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":27,"height":40.50989010989011,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munlx7je-a10f82.webp","width":1365,"height":2048,"thumb":"/media/munlx7je-a10f82-thumb.webp"}},"tiltX":40,"roll":-1,"tiltY":-3,"transparent":false}],"initialYaw":85,"initialPitch":-10.5},"hall-mu0svb7y-fc6748":{"id":"hall-mu0svb7y-fc6748","title":{"ru":"1958-1995","kk":"1958-1995","en":"1958-1995"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0svb7y-fc6748-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0svb7y-fc6748-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0t3hi0","type":"navigation","yaw":-90.3,"pitch":-34.6,"target":"hall-mu0snunm-ff0d46","title":{"ru":"1953-1958","kk":"1953-1958","en":"1953-1958"}},{"id":"hotspot-mu0t4nyg","type":"navigation","yaw":85.9,"pitch":-29.1,"target":"hall-mu0sz1bn-aedeef","title":{"ru":"1996-2019","kk":"1996-2019","en":"1996-2019"}},{"id":"hotspot-mu3m1hdm","yaw":-176.7769861579618,"pitch":-35,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":22,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mup0iijn-17bdd8.webp","width":1312,"height":784,"thumb":"/media/mup0iijn-17bdd8-thumb.webp"}},"tiltX":4,"tiltY":-50,"roll":-5,"loop":true,"autoplay":true,"transparent":true},{"id":"hotspot-mu3rszih","yaw":1.2844289716651929,"pitch":19.42502673293584,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":77,"height":51,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu3rugn3-91232c.webp","width":2048,"height":1280}},"tiltX":2,"tiltY":-17,"roll":2,"videoOverlays":[{"id":"7eb1dfcd-19c3-487a-b736-87d473f5b8c5","source":{"url":"/media/muc8sytj-b05a40.mp4","width":800,"height":608},"x":62.85543039575929,"y":79.61448105535811,"width":10,"height":12,"poster":{"url":"/media/muc8syu1-02102c.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8syu1-02102c-thumb.webp"},"loop":true,"autoplay":true},{"id":"5d0a3a4f-4191-43ea-8156-cefc6347653e","source":{"url":"/media/muc8t31z-c5a507.mp4","width":800,"height":608},"x":39.09637973616047,"y":79.76868863321486,"width":10,"height":12,"poster":{"url":"/media/muc8t32i-9420ee.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8t32i-9420ee-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"f29994a4-8372-4f80-868c-46b12176e609","source":{"url":"/media/muc8tnee-bab68e.mp4","width":800,"height":608},"x":51,"y":79.61448105535811,"width":10,"height":12,"poster":{"url":"/media/muc8tnew-4b170f.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8tnew-4b170f-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"8a257063-3c45-4aed-800e-edff9e45e3b0","source":{"url":"/media/muc8tis2-ac9d23.mp4","width":800,"height":608},"x":86.43370881272213,"y":80.61448105535811,"width":10,"height":11,"poster":{"url":"/media/muc8tiss-243e82.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8tiss-243e82-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true}]},{"id":"hotspot-mu515x10","yaw":143.046225135491,"pitch":-4.110519971899466,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":43.51062271062271,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu5193il-d5cc22.webp","width":1365,"height":2048}},"roll":1,"tiltX":-35,"tiltY":1},{"id":"hotspot-mu519zwg","yaw":-143,"pitch":-2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":27,"height":40,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51bddg-2c1f81.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":37,"roll":-3,"tiltY":0},{"id":"hotspot-mudn79s7","yaw":-134.5,"pitch":-31,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":13,"height":8.733766233766234,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmf9ll-42992a.webp","width":2002,"height":1345,"thumb":"/media/munmf9ll-42992a-thumb.webp"}},"roll":-30,"tiltX":37,"tiltY":-19,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudncd8g","yaw":135.7,"pitch":-37.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":18,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmggma-4ab29f.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munmggma-4ab29f-thumb.webp"}},"tiltX":-31,"roll":28,"tiltY":-12,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudnfsxo","yaw":-29.7,"pitch":-15.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":37,"height":22.0048828125,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jeos2-34a9fc.webp","width":2048,"height":1230,"thumb":"/media/mv0jeos2-34a9fc-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":8,"tiltX":-30,"tiltY":-56},{"id":"hotspot-mudnj2jt","yaw":14.2,"pitch":-17.1,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":37,"height":24,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jfd4u-a93539.webp","width":2048,"height":1238,"thumb":"/media/mv0jfd4u-a93539-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-4,"tiltX":17,"tiltY":-55},{"id":"hotspot-mudnpohf","yaw":45.3,"pitch":-12.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":17,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jhdf6-ff4874.webp","width":2048,"height":1377,"thumb":"/media/mv0jhdf6-ff4874-thumb.webp"}},"roll":-13,"tiltX":49,"tiltY":-54,"transparent":true}]},"hall-mu0sz1bn-aedeef":{"id":"hall-mu0sz1bn-aedeef","title":{"ru":"1996-2019","kk":"1996-2019","en":"1996-2019"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0sz1bn-aedeef-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0sz1bn-aedeef-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0t2fhe","type":"navigation","yaw":-90.61,"pitch":-35.99,"target":"hall-mu0svb7y-fc6748","title":{"ru":"1958-1995","kk":"1958-1995","en":"1958-1995"}},{"id":"hotspot-mu0ti0cv","type":"navigation","yaw":88.27,"pitch":-34.06,"target":"hall-mu0tcvbh-29f9d9","title":{"ru":"А.С. Сагинов","kk":"Ә.С. Сагинов","en":"A.S. Saginov"}},{"id":"hotspot-mu3r5e4w","yaw":2.582396124541333,"pitch":18.682782926194754,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":78,"height":52,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu3r8txp-00a372.webp","width":2048,"height":1280}},"roll":2,"tiltY":-16,"tiltX":1,"videoOverlays":[{"id":"5c5b8470-a220-4be4-a107-38d0cd152449","source":{"url":"/media/muc8ymsd-9a7dc2.mp4","width":800,"height":608},"x":3.158243479308478,"y":21.59568700680682,"width":9.97771218601289,"height":11,"poster":{"url":"/media/muc8ymsq-b7a3e1.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8ymsq-b7a3e1-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true},{"id":"d9736e23-d4b7-49e6-ac02-8e07a98afdb4","source":{"url":"/media/muc8z7qv-5f5c2b.mp4","width":800,"height":608},"x":27.060418047105596,"y":80.11746280344558,"width":10,"height":11,"autoplay":true,"loop":true,"poster":{"url":"/media/muc8z7rl-3d21d3.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8z7rl-3d21d3-thumb.webp"}},{"id":"2549b361-a5d1-40b0-bd95-e872fa1fbab1","source":{"url":"/media/muc8zssl-19945b.mp4","width":800,"height":608},"x":86.91223420275887,"y":60.61020420456599,"width":10,"height":11,"poster":{"url":"/media/muc8zst3-efb754.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc8zst3-efb754-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true}]},{"id":"hotspot-mu51dsrh","yaw":167.38,"pitch":-2.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":32,"height":48.01172161172161,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51fkey-d5a7cd.webp","width":1365,"height":2048}},"roll":-1,"tiltY":0,"tiltX":-13},{"id":"hotspot-mudnwphc","yaw":-17.6,"pitch":-18,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":38,"height":26,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jmeel-17941b.webp","width":2048,"height":1236,"thumb":"/media/mv0jmeel-17941b-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltX":-16,"roll":7,"tiltY":-56},{"id":"hotspot-mudnzewo","yaw":27.5,"pitch":-17.6,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":37,"height":23,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv0jmq34-28d005.webp","width":2048,"height":1323,"thumb":"/media/mv0jmq34-28d005-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-7,"tiltX":29,"tiltY":-55},{"id":"hotspot-mudo2uil","yaw":-145.80973069443735,"pitch":-27.30050437199265,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":32,"height":19.5625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmjcxi-b31f2b.webp","width":2048,"height":1252,"thumb":"/media/munmjcxi-b31f2b-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-19.387533476500266,"tiltX":35.875,"tiltY":-49.125},{"id":"hotspot-mudo5p0q","yaw":163.6,"pitch":-44.1,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":34,"height":20,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmjwyy-b6e8f7.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munmjwyy-b6e8f7-thumb.webp"}},"tiltX":-16,"roll":10,"tiltY":-12,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudokipa","yaw":131.4,"pitch":-25.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":24,"height":16,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mup0ku4c-12e44f.webp","width":1104,"height":928,"thumb":"/media/mup0ku4c-12e44f-thumb.webp"}},"tiltX":-35,"roll":23,"tiltY":-57,"transparent":true}]},"hall-mu0tcvbh-29f9d9":{"id":"hall-mu0tcvbh-29f9d9","title":{"ru":"А.С. Сагинов - Ректор Политехнического Института","kk":"Ә.С. Сагинов - Политехникалық институтының ректоры","en":"A.S. Saginov - Rector of the Polytechnic Institute"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0tcvbh-29f9d9-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0tcvbh-29f9d9-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0tgv8g","type":"navigation","yaw":-86.1,"pitch":-30.9,"target":"hall-mu0sz1bn-aedeef","title":{"ru":"1996-2019","kk":"1996-2019","en":"1996-2019"}},{"id":"hotspot-mu0tvkkt","type":"navigation","yaw":150.1,"pitch":-45.7,"target":"hall-mu0tl1tl-f232cd","title":{"ru":"Кабинет А.С. Сагинова","kk":"Ә.С. Сағыновтың кабинеті","en":"Office of A.S. Saginova"}},{"id":"hotspot-mu3ryjug","yaw":-0.7318757010741592,"pitch":17.906055852010837,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":73,"height":48,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu3s0iks-4b74cf.webp","width":2048,"height":1280}},"roll":0,"tiltX":-2,"tiltY":-16},{"id":"hotspot-mu51ifk1","yaw":-162,"pitch":-0.86,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":50,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51js97-e2e890.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":18,"roll":-1,"tiltY":0,"videoOverlays":[{"id":"98eed7c3-ac5f-40b0-83e7-2d9132d9744e","source":{"url":"/media/muc97zx2-46f428.mp4","width":800,"height":608},"x":8.829781465213385,"y":66.62474097633849,"width":38.727473202827035,"height":18.641993156956293,"poster":{"url":"/media/muc97zxd-c9fd51.webp","width":800,"height":608,"thumb":"/media/muc97zxd-c9fd51-thumb.webp"},"autoplay":true,"loop":true}]},{"id":"hotspot-mudo7xgj","yaw":-39.98,"pitch":-13.2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":27,"height":20,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4rjk01-76acfc.webp","width":2048,"height":1366,"thumb":"/media/mv4rjk01-76acfc-thumb.webp"}},"roll":12,"tiltX":-37,"tiltY":-60,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudoax8l","yaw":-6.4,"pitch":-17.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":36,"height":24,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4rm20o-34bcad.webp","width":2048,"height":1414,"thumb":"/media/mv4rm20o-34bcad-thumb.webp"}},"roll":3,"tiltY":-58,"tiltX":-5,"transparent":true},{"id":"hotspot-mudoeybq","yaw":33.1,"pitch":-15.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":31,"height":20.08642578125,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4rnidw-7361fc.webp","width":2048,"height":1295,"thumb":"/media/mv4rnidw-7361fc-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-9,"tiltX":32,"tiltY":-59},{"id":"hotspot-munmo93d","yaw":-153.4,"pitch":-46.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":36,"height":17.54296875,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmts5r-ea38bc.webp","width":2048,"height":998,"thumb":"/media/munmts5r-ea38bc-thumb.webp"}},"roll":-21,"tiltX":19,"tiltY":-5,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4rnt4j","yaw":86.73109292326785,"pitch":-7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":27,"height":59,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4rs10t-0c716d.webp","width":990,"height":2048,"thumb":"/media/mv4rs10t-0c716d-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":2,"tiltX":-4,"tiltY":5}]},"hall-mu0tl1tl-f232cd":{"id":"hall-mu0tl1tl-f232cd","title":{"ru":"Кабинет А.С. Сагинова","kk":"Ә.С. Сағыновтың кабинеті","en":"Office of A.S. Saginov"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0tl1tl-f232cd-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0tl1tl-f232cd-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0trq3p","type":"navigation","yaw":-38.4,"pitch":-37.8,"target":"hall-mu0tcvbh-29f9d9","title":{"ru":"Ректор А.С. Сагинов","kk":"Ректор Ә.С. Сағынов","en":"Rector A.S. Saginov"}},{"id":"hotspot-mu0tyowb","type":"navigation","yaw":83.84,"pitch":-50.9,"target":"hall-mu0tzn4t-4a5159","title":{"ru":"Рабочий стол А.С. Сагинов","kk":"А.С. Сағыновтың жұмыс үстелі","en":"A.S. Saginov's desk"}},{"id":"hotspot-mu0vnh0n","type":"navigation","yaw":-131.15,"pitch":-42.5,"target":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":" Н.А. Назарбаев","kk":" Н.Ә.Назарбаев","en":" N.A. Nazarbayev"}},{"id":"hotspot-mu0vnwqw","type":"navigation","yaw":176.59,"pitch":-25.9,"target":"hall-mu0ve01e-30f646","title":{"ru":" Шевцов Е. И.","kk":" Шевцов Е. И.","en":" Shevtsov E. I."}}]},"hall-mu0tzn4t-4a5159":{"id":"hall-mu0tzn4t-4a5159","title":{"ru":"Рабочий стол А.С. Сагинов","kk":"А.С. Сағыновтың жұмыс үстелі","en":"A.S. Saginov's desk"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0tzn4t-4a5159-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0tzn4t-4a5159-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0u1zid","type":"navigation","yaw":-93.1,"pitch":-64.2,"target":"hall-mu0tl1tl-f232cd","title":{"ru":"Кабинет А.С. Сагинова","kk":"Ә.С. Сағыновтың кабинеті","en":"Office of A.S. Saginova"}},{"id":"hotspot-mu0u8mq2","type":"navigation","yaw":-59.4,"pitch":-28.9,"target":"hall-mu0tcvbh-29f9d9","title":{"ru":"Ректор А.С. Сагинов","kk":"Ректор А.С. Сағынов","en":"Rector A.S. Saginov"}},{"id":"hotspot-mu0vodqg","type":"navigation","yaw":-121.45,"pitch":-31.36,"target":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":" Н.А. Назарбаев","kk":" Н.Ә.Назарбаев","en":" N.A. Nazarbayev"}},{"id":"hotspot-mu0vopke","type":"navigation","yaw":-169.39,"pitch":-23.77,"target":"hall-mu0ve01e-30f646","title":{"ru":" Шевцов Е. И.","kk":" Шевцов Е. И.","en":" Shevtsov E. I."}}]},"hall-mu0ucg1b-b541b8":{"id":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":"Н.А. Назарбаев","kk":"Н.Ә. Назарбаев","en":"N.A. Nazarbayev"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0ucg1b-b541b8-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0ucg1b-b541b8-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0ueahc","type":"navigation","yaw":44.13,"pitch":-37.7,"target":"hall-mu0tl1tl-f232cd","title":{"ru":"Кабинет А.С. Сагинова","kk":"Ә.С. Сағыновтың кабинеті","en":"Office of A.S. Saginov"}},{"id":"hotspot-mu0ug5f5","type":"navigation","yaw":-86.2,"pitch":-25.3,"target":"hall-mu0uhh2n-937baa","title":{"ru":" А.А. Ермеков","kk":" A.A. Ermekov","en":" A.A. Ermekov"}},{"id":"hotspot-mu0vqr32","type":"navigation","yaw":149.77,"pitch":-32.1,"target":"hall-mu0ve01e-30f646","title":{"ru":" Шевцов Е. И.","kk":" Шевцов Е. И.","en":" Shevtsov E. I."}},{"id":"hotspot-mu0vr8fx","type":"navigation","yaw":-127.45,"pitch":-21.68,"target":"hall-mu0vayxf-5f0fee","title":{"ru":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","kk":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","en":" Popov I.I., Grashchenkov N.F."}},{"id":"hotspot-mu51m2jp","yaw":6.7,"pitch":6.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":34,"height":51.012454212454216,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51olqh-b1d3ca.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":9,"tiltY":-2,"roll":4},{"id":"hotspot-muf3w9jp","yaw":5.8,"pitch":-37,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":38,"height":21.3564453125,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmve9b-7db3f9.webp","width":2048,"height":1151,"thumb":"/media/munmve9b-7db3f9-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltY":-15,"roll":-3,"tiltX":9},{"id":"hotspot-muf3yflm","yaw":-44.4,"pitch":-16.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":28,"height":19,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmwq4i-978270.webp","width":2048,"height":911,"thumb":"/media/munmwq4i-978270-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":19,"tiltX":-34,"tiltY":-56}]},"hall-mu0uhh2n-937baa":{"id":"hall-mu0uhh2n-937baa","title":{"ru":"А.А. Ермеков","kk":"Ә.Ә. Ермеков","en":"A.A. Ermekov"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0uhh2n-937baa-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0uhh2n-937baa-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0uhxtc","type":"navigation","yaw":79.93,"pitch":-30.33,"target":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":" Н.А. Назарбаев","kk":" Н.Ә.Назарбаев","en":" N.A. Nazarbayev"}},{"id":"hotspot-mu0ujtti","type":"navigation","yaw":-83.58,"pitch":-29.12,"target":"hall-mu0ujfq2-f932a7","title":{"ru":" Сатпаев К. И.","kk":" Сатпаев Қ. И.","en":" Satpayev K. I."}},{"id":"hotspot-mu0vrnum","type":"navigation","yaw":180,"pitch":-33.65,"target":"hall-mu0vayxf-5f0fee","title":{"ru":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","kk":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","en":" Popov I.I., Grashchenkov N.F."}},{"id":"hotspot-mu51pn1h","yaw":21.16,"pitch":5.1,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":43.51062271062271,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51s6xz-57964c.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":21,"roll":5,"tiltY":-4},{"id":"hotspot-muf467vi","yaw":23.1,"pitch":-31.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":33,"height":20,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmy5z9-123a15.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munmy5z9-123a15-thumb.webp"}},"roll":-11,"tiltX":21,"tiltY":-22,"transparent":true},{"id":"hotspot-muf48brq","yaw":-21.2,"pitch":-20.6,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":34,"height":20.4033203125,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munmzkir-43cf01.webp","width":2048,"height":1229,"thumb":"/media/munmzkir-43cf01-thumb.webp"}},"roll":10,"tiltY":-56,"tiltX":-16,"transparent":true}]},"hall-mu0ujfq2-f932a7":{"id":"hall-mu0ujfq2-f932a7","title":{"ru":"Сатпаев К. И.","kk":"Сатпаев Қ. И.","en":"Satpayev K. I."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0ujfq2-f932a7-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0ujfq2-f932a7-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0ukpoo","type":"navigation","yaw":84.68,"pitch":-36.22,"target":"hall-mu0uhh2n-937baa","title":{"ru":" А.А. Ермеков","kk":" Ә.Ә. Ермеков","en":" A.A. Ermekov"}},{"id":"hotspot-mu0unck6","type":"navigation","yaw":-86.83,"pitch":-30.87,"target":"hall-mu0ulz73-13b39f","title":{"ru":" Труженики тыла и труда ","kk":" Тыл және еңбек еңбеккерлері","en":" Home front workers and labor veterans"}},{"id":"hotspot-mu0vs8dx","type":"navigation","yaw":138.39,"pitch":-26.63,"target":"hall-mu0vayxf-5f0fee","title":{"ru":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","kk":" Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","en":" Popov I.I., Grashchenkov N.F."}},{"id":"hotspot-mu0vtb7q","type":"navigation","yaw":-137.05,"pitch":-23.3,"target":"hall-mu0v7zcf-81de26","title":{"ru":" Ермеков М.А, Лебедев А.Н","kk":" Ермеков М.Ә, Лебедев А.Н","en":" Ermekov M.A, Lebedev A.N."}},{"id":"hotspot-mu6gtv7c","yaw":19,"pitch":6.1,"title":{"ru":"Сатпаев К. И.","kk":"Сатпаев Қ. И.","en":"Satpayev K. I."},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":52.51282051282051,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu6h3xd1-20d003.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":19,"roll":5,"tiltY":-5},{"id":"hotspot-muf4b0tp","yaw":20.7,"pitch":-36.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":36,"height":25,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munn0tgf-df1afd.webp","width":2048,"height":1194,"thumb":"/media/munn0tgf-df1afd-thumb.webp"}},"roll":-11,"tiltX":17,"tiltY":-18,"transparent":true},{"id":"hotspot-muf4dtcr","yaw":-30.2,"pitch":-21.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":34,"height":22,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munn4a6r-587f0b.webp","width":2048,"height":1265,"thumb":"/media/munn4a6r-587f0b-thumb.webp"}},"roll":15,"tiltX":-24,"tiltY":-57,"transparent":true}]},"hall-mu0ulz73-13b39f":{"id":"hall-mu0ulz73-13b39f","title":{"ru":"Труженики тыла и труда ","kk":"Тыл және еңбек еңбеккерлері","en":"Home front workers and labor veterans"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0ulz73-13b39f-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0ulz73-13b39f-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0umiem","type":"navigation","yaw":82.43,"pitch":-35.98,"target":"hall-mu0ujfq2-f932a7","title":{"ru":" Сатпаев К. И.","kk":" Сатпаев Қ. И.","en":" Satpayev K. I."}},{"id":"hotspot-mu0uo7u6","type":"navigation","yaw":-86.75,"pitch":-30.68,"target":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":" Ветераны В.О.В.","kk":" Ұ.О.С. ардагерлері","en":" G.P.W. Veterans"}},{"id":"hotspot-mu0vu2r1","type":"navigation","yaw":-179.5,"pitch":-33.73,"target":"hall-mu0v7zcf-81de26","title":{"ru":" Ермеков М.А, Лебедев А.Н","kk":" Ермеков М.Ә, Лебедев А.Н","en":" Ermekov M.A, Lebedev A.N."}},{"id":"hotspot-mu51vohp","yaw":10.5,"pitch":6.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":33,"height":49.512087912087914,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu51x665-ccdf0a.webp","width":1365,"height":2048}},"tiltX":14,"roll":4,"tiltY":-6},{"id":"hotspot-mugkjzue","yaw":10.4,"pitch":-36.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":36,"height":21,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munn6g02-af5567.webp","width":2048,"height":1173,"thumb":"/media/munn6g02-af5567-thumb.webp"}},"tiltY":-15,"roll":-6,"tiltX":10,"transparent":true},{"id":"hotspot-mugkma7n","yaw":-39.7,"pitch":-19.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":32,"height":20,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muqgsm8b-157d66.webp","width":1360,"height":768,"thumb":"/media/muqgsm8b-157d66-thumb.webp"}},"tiltX":-35,"tiltY":-57,"roll":18,"transparent":true,"poster":{}}]},"hall-mu0uq7rc-5de350":{"id":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":"Ветераны В.О.В.","kk":"Ұ.О.С. ардагерлері","en":"G.P.W. Veterans"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0uq7rc-5de350-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0uq7rc-5de350-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0uqv8m","type":"navigation","yaw":82.43,"pitch":-36.6,"target":"hall-mu0ulz73-13b39f","title":{"ru":" Труженики тыла и труда ","kk":" Тыл және еңбек еңбеккерлері","en":" Home front workers and labor veterans"}},{"id":"hotspot-mu0us546","type":"navigation","yaw":-88.1,"pitch":-19.3,"target":"hall-mu0utzky-1d6c11","title":{"ru":"Международные достижения","kk":"Халықаралық жетістіктер","en":"International achievements"}},{"id":"hotspot-mu0vunnh","type":"navigation","yaw":135.02,"pitch":-28.93,"target":"hall-mu0v7zcf-81de26","title":{"ru":" Ермеков М.А, Лебедев А.Н","kk":" Ермеков М.Ә, Лебедев А.Н","en":" Ermekov M.A, Lebedev A.N."}},{"id":"hotspot-mu0vv591","type":"navigation","yaw":-137.3,"pitch":-24.7,"target":"hall-mu0v2ol4-ee1ed4","title":{"ru":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","kk":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","en":" Kvon S.S.-G., Daniyarov A.N."}},{"id":"hotspot-mu51yx33","yaw":-3.79,"pitch":6.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":35,"height":51,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mu521hl4-79190a.webp","width":1365,"height":2048}},"roll":3,"tiltX":-3,"tiltY":-4},{"id":"hotspot-mugkqfes","yaw":-8,"pitch":-36.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":38,"height":23,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munn9men-b97769.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/munn9men-b97769-thumb.webp"}},"tiltX":-4,"roll":7,"tiltY":-18,"transparent":true},{"id":"hotspot-mugksvl9","yaw":43,"pitch":-20.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":31,"height":18,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muqgt5vt-cd017a.webp","width":1264,"height":816,"thumb":"/media/muqgt5vt-cd017a-thumb.webp"}},"tiltX":45,"roll":-14,"tiltY":-57,"transparent":true}]},"hall-mu0utzky-1d6c11":{"id":"hall-mu0utzky-1d6c11","title":{"ru":"Международные достижения","kk":"Халықаралық жетістіктер","en":"International achievements"},"image":{"sd":"/panoramas/mu0utzky-1d6c11-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0utzky-1d6c11-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0uutal","type":"navigation","yaw":88.7,"pitch":-22.5,"target":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":" Ветераны В.О.В.","kk":" Ұ.О.С. ардагерлері","en":" G.P.W. Veterans"}},{"id":"hotspot-mu0v13r1","type":"navigation","yaw":33.5,"pitch":-24.8,"target":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","title":{"ru":"Вход","kk":"Кіру","en":"Entrance"}},{"id":"hotspot-mu0v2arn","type":"navigation","yaw":138.4,"pitch":-28.6,"target":"hall-mu0v2ol4-ee1ed4","title":{"ru":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","kk":" Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","en":" Kvon S.S.-G., Daniyarov A.N."}},{"id":"hotspot-mu0vhqa0","type":"navigation","yaw":-142.79,"pitch":-23.8,"target":"hall-mu0ux87h-529141","title":{"ru":" Дрижд Н. А.","kk":" Дрижд Н. А.","en":" Drizhd N. A."}}]},"hall-mu0ux87h-529141":{"id":"hall-mu0ux87h-529141","title":{"ru":"Дрижд Н. А.","kk":"Дрижд Н. А.","en":"Drizhd N. A."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0ux87h-529141-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0ux87h-529141-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0uxgu5","type":"navigation","yaw":38.6,"pitch":-25.8,"target":"hall-mu0utzky-1d6c11","title":{"ru":"Международные достижения","kk":"Халықаралық жетістіктер","en":"International achievements"}},{"id":"hotspot-mu0uyabw","type":"navigation","yaw":33.6,"pitch":-15.6,"target":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","title":{"ru":"Вход","kk":" Кіру","en":"Entrance"}},{"id":"hotspot-mukswg2s","yaw":89.3,"pitch":-21.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":42,"height":31,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munoqoy5-5734ae.webp","width":2048,"height":1249,"thumb":"/media/munoqoy5-5734ae-thumb.webp"}},"tiltY":-72,"roll":1,"tiltX":-1,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4upsmv","yaw":142.1,"pitch":-8.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":28,"height":43,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4utrcx-4930c5.webp","width":2048,"height":1081,"thumb":"/media/mv4utrcx-4930c5-thumb.webp"}},"tiltX":-36,"roll":2,"tiltY":5,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4utzuh-a9bfcc.webp","width":2048,"height":1086,"thumb":"/media/mv4utzuh-a9bfcc-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4uu92m-9292fb.webp","width":2048,"height":1024,"thumb":"/media/mv4uu92m-9292fb-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv4uukwg","yaw":174.1,"pitch":-9.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":23.5,"height":14.228515625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4uxmgf-79cac1.webp","width":2048,"height":1240,"thumb":"/media/mv4uxmgf-79cac1-thumb.webp"}},"tiltY":-67,"roll":-1,"tiltX":-10,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4uxr7k","yaw":-151.2,"pitch":-11.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":47,"height":67,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4v7jls-38b588.webp","width":2048,"height":1159,"thumb":"/media/mv4v7jls-38b588-thumb.webp"}},"roll":21,"tiltX":-60,"tiltY":28,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4v80ar-be4459.webp","width":2048,"height":1033,"thumb":"/media/mv4v80ar-be4459-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4v86av-68b15b.webp","width":2048,"height":1009,"thumb":"/media/mv4v86av-68b15b-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv67f3od","yaw":89.8,"pitch":16.8,"title":{"ru":"Дрижд Н. А.","kk":"Дрижд Н. А.","en":"Drizhd N. A."},"type":"info","text":{"ru":"1927–2022\n\nДоктор технических наук, профессор, академик Казахской национальной академии естественных наук (КазНАЕН), лауреат премии имени академика А. А. Скочинского, член Российской академии горных наук. Кафедра «Разработка месторождений полезных ископаемых» (РМПИ).\n\nНиколай Александрович Дрижд родился 29 декабря 1927 года в городе Балаково Саратовской области в семье служащего.\n\nС 1944 по 1948 год он учился в Карагандинском горном техникуме. В 1948 году поступил в Днепропетровский горный институт имени Артёма, награждённый орденом Трудового Красного Знамени. В 1953 году окончил институт с отличием по специальности «Разработка месторождений полезных ископаемых». По распределению был направлен на работу в шахты Карагандинского угольного бассейна.\n\nПосле окончания института Николай Александрович прошёл значительный трудовой путь: работал начальником добычного участка треста «Ленинуголь», главным инженером шахты № 101, директором шахты № 120, управляющим трестом «Сараньуголь», а затем начальником новой шахты № 3 «Тентекская» имени Ленина.\n\nИменно в этот период ярко проявился его талант горного инженера. Он стал одним из инициаторов разработки и внедрения высокоэффективной технологии добычи угля на основе комплексной механизации очистных работ. За эти достижения ему в составе коллектива ведущих специалистов было присвоено высокое звание лауреата Государственной премии СССР.\n\nВ результате исследований, разработки и внедрения технологических инноваций в производство в 1970 году Николай Александрович защитил диссертацию на соискание учёной степени кандидата технических наук.\n\nПосле многих лет работы на шахте имени Ленина его перевели в производственное объединение «Карагандауголь»: сначала на должность директора по производству, а спустя три года, в 1979 году, — генерального директора. Благодаря его неутомимой энергии в кратчайшие сроки было освоено Шубаркольское месторождение, известное уникальными малозольными углями. За выдающийся вклад в ускоренное освоение месторождения «Шубарколь» ему была присуждена вторая Государственная премия СССР.\n\nНиколай Александрович уделял большое внимание увеличению добычи коксующегося угля и перспективам развития отрасли, имевшей ключевое значение для региона и страны в целом. В связи с этим он подготовил докторскую диссертацию, посвящённую созданию шахт-гигантов, дальнейшей концентрации горных работ, совершенствованию технологий и средств механизации очистных работ подземным способом.\n\nТема докторской диссертации — «Повышение эффективности разработки угольных пластов на базе совершенствования горного хозяйства шахт и рационального использования ресурсов». Диссертация была защищена в 1989 году в Московском горном институте.\n\nПередовые идеи Николая Александровича позволили впервые в отрасли внедрить в практику горного производства экономичную погоризонтную подготовку и размещение выемочных столбов по падению угольного пласта на шахте «Сокурская», пневматическую и гидравлическую закладку выработанного пространства на шахтах «Актасская» и «50 лет Октября», а также гидродобычу угля.\n\nС 1989 года Н. А. Дрижд работал профессором кафедры разработки месторождений полезных ископаемых Карагандинского государственного технического университета.\n\nНиколай Александрович последовательно добивался внедрения передовых технологий и руководил крупными научными проектами: «Комплексное развитие Шубаркольского месторождения каменного угля», «Перспективы развития Карагандинского угольного бассейна» и «Разработка технологии интенсивного извлечения и комплексного использования метана при эксплуатации и освоении перспективных газоугольных месторождений с использованием инновационных технологий».\n\nЕго проект, посвящённый метану, был включён в «Дорожную карту бизнеса — 2020» и реализовывался на основе государственно-частного партнёрства. Полномасштабное внедрение этого проекта должно было способствовать созданию новой топливно-энергетической отрасли Казахстана.\n\nНиколай Александрович был талантливым организатором горного производства. Он возглавлял коллектив численностью более 127 тысяч шахтёров и внёс значительный вклад в становление и развитие Карагандинского угольного бассейна.\n\nВ научной сфере он зарекомендовал себя как крупный и авторитетный учёный. Его наследие включает более 200 научных трудов; опубликовано 150 научных работ, в том числе 8 монографий.\n\nНиколай Александрович Дрижд был награждён двумя орденами Ленина, орденом Трудового Красного Знамени, пятью медалями и нагрудным знаком «Заслуженный горняк Казахской ССР». Он дважды становился лауреатом Государственной премии СССР.","kk":"1927–2022\n\nТехника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Ұлттық жаратылыстану ғылымдары академиясының (ҚазҰЖҒА) академигі, академик А. А. Скочинский атындағы сыйлықтың лауреаты, Ресей тау-кен ғылымдары академиясының мүшесі. «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» кафедрасы.\n\nНиколай Александрович Дрижд 1927 жылғы 29 желтоқсанда Саратов облысының Балаково қаласында қызметкер отбасында дүниеге келген.\n\n1944–1948 жылдары Қарағанды тау-кен техникумында білім алды. 1948 жылы Еңбек Қызыл Ту орденімен марапатталған Артём атындағы Днепропетровск тау-кен институтына оқуға түсті. 1953 жылы «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» мамандығы бойынша институтты үздік дипломмен бітірді. Жолдамамен Қарағанды көмір бассейнінің шахталарына жұмысқа жіберілді.\n\nИнститутты аяқтағаннан кейін Николай Александрович еңбек жолында бірқатар жауапты қызметтер атқарды: «Ленинуголь» тресінің көмір өндіру учаскесінің бастығы, № 101 шахтаның бас инженері, № 120 шахтаның директоры, «Сараньуголь» тресінің басқарушысы, кейін Ленин атындағы № 3 «Тентекская» жаңа шахтасының бастығы болды.\n\nОсы кезеңде оның тау-кен инженері ретіндегі дарыны айқын көрінді. Ол тазарту жұмыстарын кешенді механикаландыруға негізделген көмір өндірудің жоғары тиімді технологиясын әзірлеу мен өндіріске енгізудің бастамашыларының бірі болды. Осы жетістігі үшін жетекші мамандар ұжымының құрамында КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты атанды.\n\nТехнологиялық жаңалықтарды зерттеу, әзірлеу және өндіріске енгізу нәтижесінде 1970 жылы Николай Александрович техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертациясын қорғады.\n\nЛенин атындағы шахтада көп жыл жұмыс істегеннен кейін ол «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігіне ауыстырылды. Алдымен өндіріс жөніндегі директор қызметін атқарды, ал үш жылдан кейін, 1979 жылы, бас директор болып тағайындалды. Оның қажырлы еңбегінің арқасында бірегей күлділігі төмен көмірімен ерекшеленетін Шұбаркөл кен орны қысқа мерзім ішінде игерілді. Шұбаркөл кен орнын жедел игеруге қосқан ерекше үлесі үшін оған екінші КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді.\n\nНиколай Александрович кокстелетін көмір өндіруді арттыруға, сондай-ақ өңір мен бүкіл ел үшін стратегиялық маңызы бар саланың даму перспективаларына үлкен көңіл бөлді. Осы бағыттағы зерттеулерінің нәтижесінде ол алып шахталарды құру, тау-кен жұмыстарының шоғырлануын арттыру, жерасты тазарту жұмыстарының технологиялары мен механикаландыру құралдарын жетілдіру мәселелеріне арналған докторлық диссертациясын дайындады.\n\nДокторлық диссертациясының тақырыбы — «Шахталардың тау-кен шаруашылығын жетілдіру және ресурстарды ұтымды пайдалану негізінде көмір қабаттарын игеру тиімділігін арттыру». Диссертация 1989 жылы Мәскеу тау-кен институтында қорғалды.\n\nНиколай Александровичтің озық идеялары тау-кен өндірісінде алғаш рет бірқатар жаңа шешімдерді енгізуге мүмкіндік берді. Олардың қатарында «Сокурская» шахтасында көмір қабатының құлау бағыты бойынша қазу бағандарын орналастыру мен горизонттар бойынша үнемді дайындау әдісі, «Актасская» және «50 лет Октября» шахталарында қазылған кеңістікті пневматикалық және гидравликалық толтыру, сондай-ақ көмірді гидравликалық әдіспен өндіру болды.\n\n1989 жылдан бастап Н. А. Дрижд Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» кафедрасында профессор болып жұмыс істеді.\n\nНиколай Александрович озық технологияларды өндіріске енгізуге үнемі күш салып, ірі ғылыми жобаларға жетекшілік етті. Олардың қатарында «Шұбаркөл тас көмір кен орнын кешенді дамыту», «Қарағанды көмір бассейнін дамыту перспективалары» және «Инновациялық технологияларды пайдалана отырып, перспективалы газ-көмір кен орындарын игеру және пайдалану кезінде метанды қарқынды өндіру мен кешенді пайдаланудың технологиясын әзірлеу» жобалары бар.\n\nМетанға қатысты оның жобасы «Бизнестің жол картасы — 2020» бағдарламасына енгізіліп, мемлекеттік-жекешелік әріптестік негізінде жүзеге асырылды. Жобаны толық көлемде іске асыру Қазақстанда жаңа отын-энергетика саласын қалыптастыруға мүмкіндік беруге тиіс еді.\n\nНиколай Александрович тау-кен өндірісінің дарынды ұйымдастырушысы болды. Ол 127 мыңнан астам шахтерден тұратын ұжымға басшылық жасап, Қарағанды көмір бассейнінің қалыптасуы мен дамуына елеулі үлес қосты.\n\nҒылым саласында ол ірі әрі беделді ғалым ретінде танылды. Оның ғылыми мұрасы 200-ден астам ғылыми еңбекті қамтиды; 8 монографияны қоса алғанда, 150 ғылыми жарияланымы жарық көрді.\n\nНиколай Александрович Дрижд екі Ленин орденімен, Еңбек Қызыл Ту орденімен, бес медальмен және «Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген кеншісі» төсбелгісімен марапатталған. Ол КСРО Мемлекеттік сыйлығының екі мәрте лауреаты атанды.","en":"1927–2022\n\nDoctor of Technical Sciences, Professor, Academician of the Kazakhstan National Academy of Natural Sciences (KazNAEN), recipient of the A. A. Skochinsky Academician Award, and member of the Russian Academy of Mining Sciences. Department of Mineral Deposit Development.\n\nNikolai Alexandrovich Drizhd was born on December 29, 1927, in the city of Balakovo, Saratov Region, into a family of office employees.\n\nFrom 1944 to 1948, he studied at the Karaganda Mining Technical School. In 1948, he enrolled at the Artem Dnipropetrovsk Mining Institute, which had been awarded the Order of the Red Banner of Labour. In 1953, he graduated with honors, specializing in Mineral Deposit Development. He was then assigned to work at mines in the Karaganda Coal Basin.\n\nAfter graduating, Nikolai Alexandrovich pursued a distinguished career in the mining industry. He served as head of a coal-production section at the Leninugol Trust, chief engineer of Mine No. 101, director of Mine No. 120, manager of the Saranugol Trust, and subsequently head of the newly established Mine No. 3, Tentekskaya, also known as the Lenin Mine.\n\nDuring this period, his talent as a mining engineer became particularly evident. He was one of the pioneers in developing and implementing highly efficient coal-production technologies based on the comprehensive mechanization of longwall operations. In recognition of this achievement, he and a team of leading specialists received the prestigious title of laureate of the USSR State Prize.\n\nAs a result of his research, technological development, and implementation of innovations in industrial production, he defended his Candidate of Technical Sciences dissertation in 1970.\n\nAfter many years working at the Lenin Mine, he transferred to the Karagandaugol Production Association. He initially served as Director for Production and, three years later, in 1979, became its General Director. Thanks to his tireless efforts, the Shubarkol deposit, known for its exceptionally low-ash coal, was developed in a remarkably short period. For his outstanding contribution to the accelerated development of the Shubarkol deposit, he received a second USSR State Prize.\n\nNikolai Alexandrovich devoted considerable attention to increasing coking coal production and advancing an industry that was strategically important to both the region and the country. He therefore pursued doctoral research into the development of giant mines, further concentration of mining operations, and improvements in underground extraction technology and mechanized longwall equipment.\n\nHis doctoral dissertation was entitled “Improving the Efficiency of Coal Seam Development through the Improvement of Mine Operations and the Rational Use of Resources.” He defended it in 1989 at the Moscow Mining Institute.\n\nDrizhd’s innovative ideas made it possible to introduce several advanced practices into mining for the first time in the industry. These included economical level-by-level development and the placement of extraction panels along the dip of the coal seam at the Sokurskaya Mine; pneumatic and hydraulic stowing of mined-out areas at the Aktasskaya and 50 Let Oktyabrya mines; and hydraulic coal mining.\n\nFrom 1989, N. A. Drizhd served as a professor in the Department of Mineral Deposit Development at Karaganda State Technical University.\n\nNikolai Alexandrovich consistently promoted the adoption of advanced technologies and led major scientific projects, including “Integrated Development of the Shubarkol Hard Coal Deposit,” “Development Prospects of the Karaganda Coal Basin,” and “Development of Technology for Intensive Methane Extraction and Integrated Utilization during the Operation and Development of Promising Gas-Coal Deposits Using Innovative Technologies.”\n\nHis methane project was included in the “Business Road Map 2020” program and was being implemented through a public-private partnership. Full-scale implementation was expected to help establish a new fuel and energy industry in Kazakhstan.\n\nNikolai Alexandrovich was a talented mining-industry executive who led a workforce of more than 127,000 miners and made a significant contribution to the establishment and development of the Karaganda Coal Basin.\n\nIn science, he was recognized as a prominent and authoritative researcher. His legacy includes more than 200 scientific works, with 150 scientific publications, including eight monographs, reported in his biography.\n\nNikolai Alexandrovich Drizhd was awarded two Orders of Lenin, the Order of the Red Banner of Labour, five medals, and the honorary badge “Honored Miner of the Kazakh SSR.” He was a two-time recipient of the USSR State Prize."}}]},"hall-mu0v2ol4-ee1ed4":{"id":"hall-mu0v2ol4-ee1ed4","title":{"ru":"Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","kk":"Квон С.С.-Г., Данияров А.Н. ","en":"Kvon S.S.-G., Daniyarov A.N."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0v2ol4-ee1ed4-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0v2ol4-ee1ed4-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0v3u8d","type":"navigation","yaw":-49.9,"pitch":-20.4,"target":"hall-mu0utzky-1d6c11","title":{"ru":" Международные достижения","kk":" Халықаралық жетістіктер","en":" International achievements"}},{"id":"hotspot-mu0v4f9u","type":"navigation","yaw":-1.17,"pitch":-16.5,"target":"hall-mu0s55hs-7f7ee5","title":{"ru":"Вход","kk":"Кіру","en":"Entrance"}},{"id":"hotspot-mu0vxndx","type":"navigation","yaw":37.14,"pitch":-26.8,"target":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":" Ветераны В.О.В.","kk":" Ұ.О.С. ардагерлері","en":" G.P.W. Veterans"}},{"id":"hotspot-muglif5s","yaw":93.5,"pitch":-19.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":38,"height":25,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munodla9-fdb016.webp","width":2048,"height":1185,"thumb":"/media/munodla9-fdb016-thumb.webp"}},"tiltY":-75,"roll":-1,"tiltX":0,"transparent":true},{"id":"hotspot-mugllch6","yaw":-96.3,"pitch":-14.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":40,"height":22.59765625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munofljb-8250cc.webp","width":2048,"height":1157,"thumb":"/media/munofljb-8250cc-thumb.webp"}},"tiltY":-74,"roll":0,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4u0yfe","yaw":148.2,"pitch":-8.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":29,"height":44,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4udx9i-8f4e9d.webp","width":2048,"height":1104,"thumb":"/media/mv4udx9i-8f4e9d-thumb.webp"}},"roll":1,"tiltY":4,"tiltX":-28,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4uez9e-b857f8.webp","width":2048,"height":1031,"thumb":"/media/mv4uez9e-b857f8-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4uf7zz-c3dddb.webp","width":2048,"height":1047,"thumb":"/media/mv4uf7zz-c3dddb-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv4u4evc","yaw":-168.8,"pitch":-7.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":33,"height":48,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4uib22-07846a.webp","width":2048,"height":1072,"thumb":"/media/mv4uib22-07846a-thumb.webp"}},"roll":-4,"tiltX":12,"tiltY":4,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4uivjl-14d33c.webp","width":2048,"height":1042,"thumb":"/media/mv4uivjl-14d33c-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4uj6or-1653a6.webp","width":2048,"height":1103,"thumb":"/media/mv4uj6or-1653a6-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv4u7lpo","yaw":-133.7,"pitch":-3.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":23,"height":35,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4un3th-d48dfc.webp","width":2048,"height":1081,"thumb":"/media/mv4un3th-d48dfc-thumb.webp"}},"roll":-9,"tiltY":8,"tiltX":45,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4unmkg-2ab47f.webp","width":2048,"height":1086,"thumb":"/media/mv4unmkg-2ab47f-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4unu7x-f70805.webp","width":2048,"height":1024,"thumb":"/media/mv4unu7x-f70805-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv66rwn9","yaw":92.81,"pitch":15,"title":{"ru":"Квон С.С.-Г.","kk":"Квон С.С.-Г.","en":"Kvon S.S.-G."},"type":"info","text":{"ru":"1921–2007\n\nДоктор технических наук, профессор, лауреат премии Министерства высшего образования СССР. Кафедра «Разработка месторождений полезных ископаемых» (РМПИ).\n\nСергей Сын-Гувич Квон родился 17 августа 1923 года в посёлке Зарубино Хасанского района Приморского края Российской Федерации.\n\nВ сентябре 1943 года он поступил в Московский горный институт имени Сталина. В 1948 году, успешно окончив институт, Сергей Сын-Гувич был направлен на работу в Карагандинский угольный бассейн. Его трудовая деятельность началась с должности горного мастера на шахте. Уже в первые годы работы он выполнил несколько научных и практических разработок.\n\nВ 1957 году Сергей Сын-Гувич перешёл в Карагандинский горный институт на кафедру «Разработка месторождений полезных ископаемых» (РМПИ).\n\nВ 1960 году, с целью повышения эффективности взаимодействия науки и производства, он был командирован в институт «Карагандагипрошахт», где работал до 1967 года. За это время занимал должности главного инженера проектов, начальника горного отдела и заместителя главного инженера института.\n\nВ 1967 году С. С. Квон вернулся к научно-педагогической деятельности в Карагандинском политехническом институте (КарПТИ).\n\nВ 1965 году он защитил кандидатскую диссертацию, а в 1971 году — докторскую диссертацию в Институте горного дела имени А. А. Скочинского в Москве. В 1973 году ему было присвоено учёное звание профессора.\n\nС. С. Квон являлся организатором и научным руководителем отраслевых лабораторий Министерства химической промышленности СССР, Министерства высшего и среднего специального образования Казахской ССР и производственного объединения «Карагандауголь».\n\nНаучные работы Сергея Сын-Гувича отличались актуальностью, новизной и практической ценностью. Они были посвящены основным проблемам подземной разработки пластовых месторождений полезных ископаемых. Его исследования внесли значительный вклад в развитие горной науки и обогатили научные основы проектирования, вскрытия и подготовки шахтных полей новыми прогрессивными подходами.\n\nПрофессор С. С. Квон создал научную школу по проектированию шахт. Под его научным руководством были подготовлены и защищены около 30 кандидатских и 8 докторских диссертаций. Его ученики работают не только в Казахстане, но и во многих странах СНГ, а также в Германии, Израиле и США.\n\nСергей Сын-Гувич Квон входил в состав специализированных советов по защите кандидатских и докторских диссертаций при Карагандинском техническом университете и Институте горного дела имени А. А. Скочинского в Москве. Он также был членом редакционно-издательских советов журналов «Горная промышленность» (Москва) и «Известия вузов. Горный журнал» (Екатеринбург), а также экспертной комиссии по чрезвычайным ситуациям при Военизированной горноспасательной части города Караганды.\n\nС. С. Квон являлся автором около 200 научных трудов, в том числе 18 монографий, а также 65 изобретений и патентов.\n\nСергей Сын-Гувич был полным кавалером знака «Шахтёрская слава», лауреатом премии Министерства высшего образования СССР в области науки и был удостоен других государственных и отраслевых наград.\n\nВ 2008 году в память о заслугах Сергея Сын-Гувича Квона, его вкладе в развитие горной науки и становление кафедры «Разработка месторождений полезных ископаемых» в горном корпусе Карагандинского государственного технического университета была установлена мемориальная доска.","kk":"1921–2007\n\nТехника ғылымдарының докторы, профессор, КСРО Жоғары білім министрлігінің сыйлығының лауреаты. «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» кафедрасы.\n\nСергей Сын-Гувич Квон 1923 жылғы 17 тамызда Ресей Федерациясының Приморье өлкесі, Хасан ауданындағы Зарубино кентінде дүниеге келген.\n\n1943 жылғы қыркүйекте ол Сталин атындағы Мәскеу тау-кен институтына оқуға түсті. 1948 жылы институтты сәтті аяқтағаннан кейін Сергей Сын-Гувич Қарағанды көмір бассейнінде жұмыс істеуге жіберілді. Еңбек жолын шахтада тау-кен шебері қызметінен бастады. Алғашқы еңбек жылдарының өзінде бірнеше ғылыми және практикалық әзірлеме жасады.\n\n1957 жылы Сергей Сын-Гувич Қарағанды тау-кен институтының «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» кафедрасына ауысты.\n\n1960 жылы ғылым мен өндіріс арасындағы байланыстың тиімділігін арттыру мақсатында «Қарағандагипрошахт» институтына іссапарға жіберіліп, онда 1967 жылға дейін жұмыс істеді. Осы кезеңде жобалардың бас инженерінің, тау-кен бөлімінің бастығының және институт бас инженерінің орынбасарының қызметтерін атқарды.\n\n1967 жылы С. С. Квон Қарағанды политехникалық институтына оралып, ғылыми-педагогикалық қызметін жалғастырды.\n\n1965 жылы кандидаттық диссертациясын, ал 1971 жылы Мәскеудегі А. А. Скочинский атындағы Тау-кен ісі институтында докторлық диссертациясын қорғады. 1973 жылы профессор ғылыми атағы берілді.\n\nС. С. Квон КСРО Химия өнеркәсібі министрлігінің, Қазақ КСР Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінің және «Қарағандыкөмір» өндірістік бірлестігінің салалық зертханаларын ұйымдастырушы әрі ғылыми жетекшісі болды.\n\nСергей Сын-Гувичтің ғылыми еңбектері өзектілігімен, жаңашылдығымен және практикалық маңыздылығымен ерекшеленді. Оның зерттеулері пайдалы қазбалардың қабаттық кен орындарын жерасты әдісімен игерудің негізгі мәселелеріне арналды. Ғылыми жұмыстары тау-кен ғылымының дамуына елеулі үлес қосып, шахталық алаңдарды жобалау, ашу және дайындаудың ғылыми негіздерін жаңа, озық тәсілдермен толықтырды.\n\nПрофессор С. С. Квон шахталарды жобалау бойынша ғылыми мектеп қалыптастырды. Оның ғылыми жетекшілігімен шамамен 30 кандидаттық және 8 докторлық диссертация дайындалып, қорғалды. Оның шәкірттері Қазақстанда ғана емес, ТМД-ның көптеген елдерінде, сондай-ақ Германияда, Израильде және АҚШ-та еңбек етеді.\n\nСергей Сын-Гувич Квон Қарағанды техникалық университеті мен Мәскеудегі А. А. Скочинский атындағы Тау-кен ісі институты жанындағы кандидаттық және докторлық диссертацияларды қорғау жөніндегі мамандандырылған кеңестердің мүшесі болды. Сонымен қатар Мәскеуде шығатын «Горная промышленность» және Екатеринбургте шығатын «Известия вузов. Горный журнал» басылымдарының редакциялық-баспа кеңестеріне, сондай-ақ Қарағанды қаласындағы әскерилендірілген тау-кен құтқару бөлімінің төтенше жағдайлар жөніндегі сараптамалық комиссиясына мүше болды.\n\nС. С. Квон 200-ге жуық ғылыми еңбектің, оның ішінде 18 монографияның, сондай-ақ 65 өнертабыс пен патенттің авторы болды.\n\nСергей Сын-Гувич «Шахтерлік даңқ» белгісінің барлық дәрежелерінің иегері, ғылым саласындағы КСРО Жоғары білім министрлігі сыйлығының лауреаты болды. Сонымен қатар басқа да мемлекеттік және салалық марапаттарға ие болды.\n\n2008 жылы Сергей Сын-Гувич Квонның еңбегін, тау-кен ғылымының дамуына қосқан үлесін және «Пайдалы қазбалар кен орындарын игеру» кафедрасының қалыптасуына сіңірген еңбегін ұлықтау мақсатында Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің тау-кен корпусында мемориалдық тақта орнатылды.","en":"1921–2007\n\nDoctor of Technical Sciences, Professor, recipient of the USSR Ministry of Higher Education Award. Department of Mineral Deposit Development.\n\nSergey Syn-Guvich Kwon was born on August 17, 1923, in the settlement of Zarubino, Khasansky District, Primorsky Krai, Russian Federation.\n\nIn September 1943, he enrolled at the Stalin Moscow Mining Institute. After graduating successfully in 1948, he was assigned to work in the Karaganda Coal Basin. He began his professional career as a mining foreman at a coal mine. During his first years in the industry, he developed several scientific and practical solutions.\n\nIn 1957, Kwon joined the Department of Mineral Deposit Development at the Karaganda Mining Institute.\n\nIn 1960, with the aim of improving cooperation between scientific research and industrial production, he was assigned to the Karagandagiproshakht Institute, where he worked until 1967. During this period, he held the positions of Chief Project Engineer, Head of the Mining Department, and Deputy Chief Engineer of the Institute.\n\nIn 1967, S. S. Kwon returned to the Karaganda Polytechnic Institute to continue his academic and teaching career.\n\nIn 1965, he defended his Candidate of Technical Sciences dissertation. In 1971, he defended his doctoral dissertation at the A. A. Skochinsky Institute of Mining in Moscow. In 1973, he was awarded the academic title of Professor.\n\nS. S. Kwon organized and scientifically supervised specialized laboratories for the USSR Ministry of Chemical Industry, the Ministry of Higher and Specialized Secondary Education of the Kazakh SSR, and the Karagandaugol Production Association.\n\nKwon’s research was distinguished by its relevance, originality, and practical value. His work focused on key challenges in the underground extraction of stratified mineral deposits. His research made a significant contribution to the development of mining science and introduced advanced approaches to the scientific principles underlying the design, opening, and preparation of mine fields.\n\nProfessor S. S. Kwon established a scientific school specializing in mine design. Under his supervision, approximately 30 Candidate of Sciences dissertations and 8 doctoral dissertations were completed and defended. His students work not only in Kazakhstan and other CIS countries but also in Germany, Israel, and the United States.\n\nSergey Syn-Guvich Kwon served on specialized dissertation councils responsible for the defense of Candidate of Sciences and doctoral dissertations at Karaganda Technical University and the A. A. Skochinsky Institute of Mining in Moscow. He was also a member of the editorial and publishing boards of Mining Industry (Moscow) and Proceedings of Higher Educational Institutions: Mining Journal (Yekaterinburg). In addition, he served on the emergency situations expert commission of the paramilitary mine rescue unit in Karaganda.\n\nS. S. Kwon authored approximately 200 scientific publications, including 18 monographs, and held 65 inventions and patents.\n\nSergey Syn-Guvich was a full recipient of all degrees of the Miner’s Glory distinction and a recipient of the USSR Ministry of Higher Education Award for scientific achievements. He also received other government and industry awards.\n\nIn 2008, a memorial plaque was installed in the Mining Building of Karaganda State Technical University in recognition of Sergey Syn-Guvich Kwon’s achievements, his contribution to the development of mining science, and his role in establishing the Department of Mineral Deposit Development."}},{"id":"hotspot-mv66uepq","yaw":-95.7,"pitch":17.8,"title":{"ru":"Данияров А.Н.","kk":"Данияров А.Н.","en":"Daniyarov A.N."},"type":"info","text":{"ru":"1935–1993\n\nДоктор технических наук, профессор. Кафедра «Промышленный транспорт».\n\nАсылхан Нурмухаметович Данияров родился 10 августа 1935 года в городе Акмолинске. В официальных документах местом его рождения указано село Казгородок Нуринского района Карагандинской области.\n\nВ 1953 году А. Данияров с отличием окончил казахскую среднюю школу-интернат № 7 имени Джамбула и был награждён серебряной медалью.\n\nВ том же году он поступил в Карагандинский горный институт. После окончания института получил квалификацию горного инженера-электромеханика.\n\nС сентября 1958 года по май 1959 года Асылхан Данияров работал горным мастером на шахте «Новая» в Караганде. С мая 1959 года по 1960 год трудился электрослесарем, а затем механиком Центральных электромеханических мастерских № 1 треста «Сталинуголь» в Караганде.\n\nВ 1961 году А. Данияров поступил в очную аспирантуру Московского горного института. В 1964 году завершил обучение, а в 1965 году успешно защитил кандидатскую диссертацию на соискание учёной степени кандидата технических наук.\n\nС апреля 1964 года и до конца жизни, в марте 1993 года, Асылхан Нурмухаметович работал в Карагандинском политехническом институте (КарПТИ), занимая должности ассистента, старшего преподавателя, доцента и профессора кафедры промышленного транспорта.\n\nС 1968 по 1993 год он возглавлял кафедру промышленного транспорта. С 1970 по 1987 год занимал должность проректора по вечернему и заочному обучению Карагандинского политехнического института.\n\nЗа годы работы в КарПТИ А. Данияров проявил себя как выдающийся педагог и активный исследователь. На кафедре он впервые разработал и организовал преподавание на высоком научном и методическом уровне дисциплин «Горные транспортные машины и автоматизированные комплексы» и «Проектирование горных транспортных машин и комплексов» для студентов специальности 05.06 «Горные машины».\n\nВ соответствии с планом Министерства высшего и среднего специального образования Казахской ССР он подготовил и издал учебные пособия «Транспортные машины и комплексы» (1975) и «Конвейерный транспорт на открытых разработках» (1975).\n\nВ 1973 году А. Данияров разработал учебные курсы «Специальные виды промышленного транспорта» и «Основы надёжности и выбора средств промышленного транспорта».\n\nВ 1984 году на специализированном совете при Московском горном институте он защитил диссертацию на соискание учёной степени доктора технических наук на тему «Исследование и установление эксплуатационных и конструктивных параметров карьерных конвейеров со сложной трассой для скальных горных пород». Решением Высшей аттестационной комиссии при Совете Министров СССР от 27 июня 1986 года ему была присуждена степень доктора технических наук.\n\nА. Данияров руководил научной работой аспирантов и соискателей. Под его научным руководством было защищено более 20 кандидатских диссертаций.\n\nЗа значительный вклад в подготовку специалистов А. Данияров неоднократно заносился на Доску почёта института и получал благодарности Министерств высшего образования СССР и Казахской ССР.\n\nВ 1970 году он был награждён медалью «За доблестный труд» в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина. В 1974 и 1976 годах ему присваивался знак «Победитель социалистического соревнования». В 1978 году он получил знак Министерства высшего образования СССР «За отличные успехи в работе». В 1985 году был награждён медалью «Ветеран труда», а в 1989 году — медалью «Шахтёрская слава» III степени.\n\nВ целях увековечения памяти выдающегося учёного, талантливого организатора и профессора Асылхана Нурмухаметовича Даниярова в апреле 1994 года решением учёного совета кафедре «Промышленный транспорт» было присвоено его имя. В декабре 2008 года на кафедре, носящей имя профессора, была открыта мемориальная доска.","kk":"1935–1993\n\nТехника ғылымдарының докторы, профессор. «Өнеркәсіптік көлік» кафедрасы.\n\nАсылхан Нұрмұхаметұлы Данияров 1935 жылғы 10 тамызда Ақмолинск қаласында дүниеге келген. Ресми құжаттарда оның туған жері Қарағанды облысы Нұра ауданының Қазгородок ауылы деп көрсетілген.\n\n1953 жылы А. Данияров Жамбыл атындағы № 7 қазақ орта мектеп-интернатын үздік бітіріп, күміс медальмен марапатталды.\n\nСол жылы Қарағанды тау-кен институтына оқуға түсті. Институтты аяқтағаннан кейін тау-кен инженері-электромеханигі біліктілігін алды.\n\n1958 жылғы қыркүйектен 1959 жылғы мамырға дейін Асылхан Данияров Қарағанды қаласындағы «Новая» шахтасында тау-кен шебері болып жұмыс істеді. 1959 жылғы мамырдан 1960 жылға дейін «Сталинуголь» тресінің Қарағанды қаласындағы № 1 орталық электр-механикалық шеберханаларында электрослесарь, кейін механик қызметтерін атқарды.\n\n1961 жылы А. Данияров Мәскеу тау-кен институтының күндізгі аспирантурасына түсті. 1964 жылы аспирантураны аяқтап, 1965 жылы техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады.\n\n1964 жылғы сәуірден бастап 1993 жылғы наурызда өмірінің соңына дейін Асылхан Нұрмұхаметұлы Қарағанды политехникалық институтында (ҚарПТИ) жұмыс істеді. Ол ассистент, аға оқытушы, доцент және «Өнеркәсіптік көлік» кафедрасының профессоры қызметтерін атқарды.\n\n1968 жылдан 1993 жылға дейін өнеркәсіптік көлік кафедрасын басқарды. 1970 жылдан 1987 жылға дейін Қарағанды политехникалық институтының кешкі және сырттай оқу жөніндегі проректоры болды.\n\nҚарПТИ-де жұмыс істеген жылдары А. Данияров өзін көрнекті ұстаз әрі белсенді зерттеуші ретінде танытты. Ол кафедрада алғаш рет 05.06 «Тау-кен машиналары» мамандығының студенттеріне арналған «Тау-кен көлік машиналары мен автоматтандырылған кешендер» және «Тау-кен көлік машиналары мен кешендерін жобалау» пәндерін әзірлеп, олар бойынша ғылыми-әдістемелік деңгейі жоғары дәрістер оқуды ұйымдастырды.\n\nҚазақ КСР Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінің жоспарына сәйкес, ол «Көлік машиналары мен кешендері» (1975) және «Ашық кен жұмыстарындағы конвейерлік көлік» (1975) атты оқу құралдарын дайындап, басып шығарды.\n\n1973 жылы А. Данияров «Өнеркәсіптік көліктің арнайы түрлері» және «Өнеркәсіптік көлік құралдарының сенімділігі мен таңдау негіздері» атты оқу курстарын әзірледі.\n\n1984 жылы Мәскеу тау-кен институты жанындағы мамандандырылған кеңесте «Жартасты тау жыныстарына арналған күрделі трассалы карьерлік конвейерлердің пайдалану және құрылымдық параметрлерін зерттеу және анықтау» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. КСРО Министрлер Кеңесі жанындағы Жоғары аттестаттау комиссиясының 1986 жылғы 27 маусымдағы шешімімен оған техника ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді.\n\nА. Данияров аспиранттар мен ғылыми дәреже ізденушілерінің ғылыми жұмыстарына жетекшілік етті. Оның ғылыми жетекшілігімен 20-дан астам кандидаттық диссертация қорғалды.\n\nМамандар даярлау ісіне қосқан елеулі үлесі үшін А. Данияров бірнеше рет институттың Құрмет тақтасына енгізіліп, КСРО және Қазақ КСР жоғары білім министрліктерінің алғыс хаттарымен марапатталды.\n\n1970 жылы В. И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына орай «Ерен еңбегі үшін» медалімен марапатталды. 1974 және 1976 жылдары «Социалистік жарыстың жеңімпазы» белгісін алды. 1978 жылы КСРО Жоғары білім министрлігінің «Жұмыстағы үздік жетістіктері үшін» белгісімен марапатталды. 1985 жылы «Еңбек ардагері» медалін, ал 1989 жылы «Шахтерлік даңқ» III дәрежелі медалін иеленді.\n\nКөрнекті ғалым, дарынды ұйымдастырушы және профессор Асылхан Нұрмұхаметұлы Данияровтың есімін мәңгі есте қалдыру мақсатында 1994 жылғы сәуірде ғылыми кеңестің шешімімен «Өнеркәсіптік көлік» кафедрасына оның есімі берілді. 2008 жылғы желтоқсанда оның есімімен аталатын кафедрада мемориалдық тақта ашылды.","en":"1935–1993\n\nDoctor of Technical Sciences, Professor. Department of Industrial Transport.\n\nAsylkhan Nurmukhametovich Daniyarov was born on August 10, 1935, in the city of Akmolinsk. Official documents list his birthplace as the village of Kazgorodok in the Nura District of Karaganda Region.\n\nIn 1953, A. Daniyarov graduated with honors from Zhambyl Kazakh Secondary Boarding School No. 7 and was awarded a silver medal.\n\nThat same year, he enrolled at the Karaganda Mining Institute. After graduating, he qualified as a mining engineer-electromechanic.\n\nFrom September 1958 to May 1959, Asylkhan Daniyarov worked as a mining foreman at the Novaya coal mine in Karaganda. From May 1959 to 1960, he worked as an electrical fitter and later as a mechanic at Central Electromechanical Workshop No. 1 of the Stalinugol Trust in Karaganda.\n\nIn 1961, A. Daniyarov entered the full-time postgraduate program at the Moscow Mining Institute. He completed his postgraduate studies in 1964 and successfully defended his Candidate of Technical Sciences dissertation in 1965.\n\nFrom April 1964 until his death in March 1993, Asylkhan Nurmukhametovich worked at the Karaganda Polytechnic Institute (KarPTI), where he held the positions of assistant, senior lecturer, associate professor, and professor in the Department of Industrial Transport.\n\nFrom 1968 to 1993, he served as Head of the Department of Industrial Transport. From 1970 to 1987, he was Vice-Rector for Evening and Correspondence Education at the Karaganda Polytechnic Institute.\n\nDuring his years at KarPTI, A. Daniyarov established himself as an outstanding educator and an active researcher. He was the first at the department to develop and deliver, at a high scientific and methodological level, the courses “Mining Transport Machines and Automated Systems” and “Design of Mining Transport Machines and Systems” for students specializing in Mining Machines (specialty 05.06).\n\nIn accordance with the educational plan of the Ministry of Higher and Specialized Secondary Education of the Kazakh SSR, he prepared and published the textbooks Transport Machines and Systems (1975) and Conveyor Transport in Surface Mining Operations (1975).\n\nIn 1973, A. Daniyarov developed the courses “Special Types of Industrial Transport” and “Fundamentals of Reliability and Selection of Industrial Transport Equipment.”\n\nIn 1984, he defended his doctoral dissertation at a specialized council of the Moscow Mining Institute. His dissertation was entitled “Investigation and Determination of the Operational and Design Parameters of Open-Pit Conveyors with Complex Routes for Hard Rock.” By a decision of the Higher Attestation Commission under the USSR Council of Ministers dated June 27, 1986, he was awarded the degree of Doctor of Technical Sciences.\n\nA. Daniyarov supervised postgraduate researchers and doctoral degree candidates. Under his academic supervision, more than 20 Candidate of Sciences dissertations were defended.\n\nIn recognition of his significant contribution to specialist training, A. Daniyarov was repeatedly listed on the institute’s Honor Board and received letters of appreciation from the higher education ministries of the USSR and the Kazakh SSR.\n\nIn 1970, he received the Medal “For Valiant Labor,” awarded to mark the centenary of V. I. Lenin’s birth. In 1974 and 1976, he was awarded the “Winner of Socialist Competition” badge. In 1978, he received the USSR Ministry of Higher Education badge “For Excellent Achievement at Work.” In 1985, he was awarded the Medal “Veteran of Labour,” and in 1989, the Miner’s Glory Medal, Third Class.\n\nTo commemorate the achievements of the distinguished scientist, talented academic administrator, and professor Asylkhan Nurmukhametovich Daniyarov, the institute’s Academic Council decided in April 1994 to name the Department of Industrial Transport after him. In December 2008, a memorial plaque was unveiled at the department bearing his name."}},{"id":"hotspot-mv66ypxl","yaw":92.3,"pitch":1.6,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":12.2,"height":15.813670886075949,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv670heq-1b4481.webp","width":1580,"height":2048,"thumb":"/media/mv670heq-1b4481-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":1},{"id":"hotspot-mv676m0u","yaw":-95.3,"pitch":4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":12,"height":16,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv6786e8-7213a7.webp","width":1587,"height":2048,"thumb":"/media/mv6786e8-7213a7-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-2}]},"hall-mu0v7zcf-81de26":{"id":"hall-mu0v7zcf-81de26","title":{"ru":"Ермеков М.А, Лебедев А.Н","kk":"Ермеков М.Ә, Лебедев А.Н","en":"Ermekov M.A, Lebedev A.N."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0v7zcf-81de26-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0v7zcf-81de26-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0v8h1l","type":"navigation","yaw":1.48,"pitch":-30.2,"target":"hall-mu0ulz73-13b39f","title":{"ru":" Труженики тыла и труда ","kk":" Тыл және еңбек еңбеккерлері","en":" Home front workers and labor veterans"}},{"id":"hotspot-mu0v8yia","type":"navigation","yaw":-42.3,"pitch":-23.1,"target":"hall-mu0uq7rc-5de350","title":{"ru":" Ветераны В.О.В.","kk":" Ұ.О.С. ардагерлері","en":" G.P.W. Veterans"}},{"id":"hotspot-mu0v9iax","type":"navigation","yaw":40.9,"pitch":-24.2,"target":"hall-mu0ujfq2-f932a7","title":{"ru":" Сатпаев К. И.","kk":" Сатпаев Қ. И.","en":" Satpayev K. I."}},{"id":"hotspot-mugleeeu","yaw":87.9,"pitch":-19.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":40,"height":23,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muno4gjb-5f37fd.webp","width":2048,"height":1129,"thumb":"/media/muno4gjb-5f37fd-thumb.webp"}},"roll":2,"tiltX":0,"tiltY":-71,"transparent":true},{"id":"hotspot-muglfxyn","yaw":-91.5,"pitch":-15,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":41,"height":24,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muno5tc4-f58ac5.webp","width":2048,"height":1238,"thumb":"/media/muno5tc4-f58ac5-thumb.webp"}},"tiltY":-72,"roll":-1,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4tn3pp","yaw":163.7,"pitch":-10.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":23,"height":15,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4tq7nl-51cc77.webp","width":2048,"height":1117,"thumb":"/media/mv4tq7nl-51cc77-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"roll":0,"tiltX":-14,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4tpr7o","yaw":-155.6,"pitch":-7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":32,"height":47,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4tz3ca-3103a1.webp","width":2048,"height":1047,"thumb":"/media/mv4tz3ca-3103a1-thumb.webp"}},"roll":-5,"tiltX":26,"tiltY":4,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4tzssu-3d573a.webp","width":2048,"height":1151,"thumb":"/media/mv4tzssu-3d573a-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4u085y-9030e4.webp","width":2048,"height":1196,"thumb":"/media/mv4u085y-9030e4-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv4tqhtv","yaw":140.70066801329313,"pitch":-9.613966446548517,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":18,"height":13,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4tt2qe-822bd0.webp","width":2048,"height":1264,"thumb":"/media/mv4tt2qe-822bd0-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"tiltX":-35,"roll":5,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv66afjh","yaw":88.7,"pitch":16,"title":{"ru":"Ермеков М.А","kk":"Ермеков М.Ә","en":"Ermekov M.A"},"type":"info","text":{"ru":"1921–2006\n\nАкадемик Национальной академии наук Республики Казахстан, доктор геолого-минералогических наук, профессор. Кафедра «Геология и разведка месторождений полезных ископаемых».\n\nЕрмеков Магавья Алимханович — советский и казахстанский ученый, доктор геолого-минералогических наук (1968), профессор (1971), академик Национальной академии наук Республики Казахстан (2003).\n\nМагавья Алимханович Ермеков родился 1 сентября 1921 года в Абайском районе Семипалатинской области (ныне Восточно-Казахстанская область). Происходит из подрода сары танас рода каракесек племени аргын.\n\nВ 1951 году, по другим данным — в 1950 году, окончил Казахский горно-металлургический институт по специальности «Горный инженер-геолог».\n\nС 1950 по 1957 год работал участковым геологом, затем старшим геологом и руководителем тематического отряда треста «Казахуглегеология» Министерства угольной промышленности СССР. В 1957 году возглавил лабораторию газоносности Восточного научно-исследовательского института по безопасности работ в горной промышленности (ВостНИИ). В 1958–1963 годах руководил лабораторией Химико-металлургического института Академии наук Казахской ССР. С 1963 по 1968 год возглавлял лабораторию Казахского научно-исследовательского института Министерства угольной промышленности СССР. В 1968–1970 годах был начальником лаборатории Карагандинского отделения ВостНИИ. С 1970 по 1989 год заведовал кафедрой геологии Карагандинского политехнического института (КарПТИ). В 1989 году работал профессором Карагандинского государственного технического университета.\n\nВ 1958 году в Казахском горно-металлургическом институте защитил кандидатскую диссертацию на тему «Методика изучения газоносности угленосных отложений Карагандинского бассейна в процессе геологоразведочных работ на примере Чурубай-Нуринского района».\n\nВ 1967 году в Казахском политехническом институте защитил докторскую диссертацию на тему «Газоносность угленосных отложений и газообильность шахт Карагандинского бассейна». В 1971 году ему было присвоено звание профессора, а в 1983 году он был избран членом-корреспондентом Академии наук Казахской ССР.\n\nМагавья Алимханович — автор более 150 научных трудов и четырех изобретений, посвященных разработке методик и технических средств газового опробования в разведочных скважинах. Его наиболее значимые разработки связаны с совершенствованием и внедрением нетрадиционных методов исследования, а также моделированием сложных многофакторных процессов с использованием компьютерных технологий. М. А. Ермеков составил карту газоносности Карагандинского угольного бассейна.\n\nНагражден орденом Отечественной войны I степени, медалями и нагрудными знаками «Шахтерская слава» II и III степеней.\n\nЛауреат премии имени А. А. Скочинского за цикл работ по физико-химическим основам борьбы с газом в шахтах (1980). Его имя было занесено на Доску почета и в Книгу почета Карагандинской области.\n\nВ память о выдающихся заслугах Магавьи Алимхановича Ермекова перед наукой на средства его сына Олега Магавьяновича Ермекова в университете была установлена мемориальная доска.\n\nИмя Магавьи Алимхановича Ермекова присвоено геологическому музею Карагандинского государственного технического университета. Он был основателем геологического музея и кафедры геологии. Под его руководством были собраны первые экспонаты со всей территории бывшего Советского Союза. Формирование музейного фонда началось с момента основания вуза.\n\nСегодня музей поддерживает связи с отечественными и зарубежными естественно-научными музеями и геологическими организациями, обменивается коллекционными материалами, участвует в совместных геологических проектах и научных публикациях.\n\nВ музее представлена экспозиция, посвященная его основателю М. А. Ермекову. В ней собраны его личные вещи, награды и рукописи.","kk":"1921–2006\n\nҚазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі, геология-минералогия ғылымдарының докторы, профессор. «Пайдалы қазба кен орындарының геологиясы және барлау» кафедрасы.\n\nЕрмеков Мағавья Алимханұлы — кеңестік және қазақстандық ғалым, геология-минералогия ғылымдарының докторы (1968), профессор (1971), Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының академигі (2003).\n\nМағавья Алимханұлы Ермеков 1921 жылғы 1 қыркүйекте Семей облысының Абай ауданында (қазіргі Шығыс Қазақстан облысы) дүниеге келген. Арғын тайпасының Қаракесек руындағы Сары Танас аталығынан шыққан.\n\n1951 жылы, кейбір деректер бойынша 1950 жылы, Қазақ тау-кен металлургия институтын «Тау-кен инженері-геолог» мамандығы бойынша бітірді.\n\n1950–1957 жылдары КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігіне қарасты «Қазақкөміргеология» тресінде учаскелік геолог, кейін аға геолог және тақырыптық экспедиция тобының жетекшісі болып жұмыс істеді. Кейін Шығыс ғылыми-зерттеу тау-кен қауіпсіздігі институтының (ШығысҒЗИ) газдылық зертханасын басқарды. 1958–1963 жылдары Қазақ КСР Ғылым академиясының Химия-металлургия институтындағы зертхананың жетекшісі болды. 1963–1968 жылдары КСРО Көмір өнеркәсібі министрлігіне қарасты Қазақ ғылыми-зерттеу институтының зертханасын басқарды. 1968–1970 жылдары ШығысҒЗИ-дің Қарағанды бөлімшесінде зертхана бастығы қызметін атқарды. 1970–1989 жылдары Қарағанды политехникалық институтының (ҚарПТИ) геология кафедрасын басқарды. 1989 жылы Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінде профессор болып жұмыс істеді.\n\n1958 жылы Қазақ тау-кен металлургия институтында «Қарағанды бассейнінің көмірлі қабаттарының газдылығын геологиялық барлау жұмыстары барысында зерттеу әдістемесі (Шұбар-Нұра ауданы мысалында)» тақырыбында кандидаттық диссертациясын қорғады.\n\n1967 жылы Қазақ политехникалық институтында «Қарағанды бассейнінің көмірлі қабаттарының газдылығы және шахталардың газ бөліну қарқындылығы» тақырыбында докторлық диссертациясын қорғады. 1971 жылы профессор ғылыми атағы беріліп, 1983 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.\n\nМағавья Алимханұлы барлау ұңғымаларында газ сынамаларын алу әдістемесі мен техникалық құралдарын әзірлеуге арналған 150-ден астам ғылыми еңбектің және төрт өнертабыстың авторы. Оның маңызды ғылыми әзірлемелері зерттеудің дәстүрлі емес әдістерін жетілдіру мен өндіріске енгізуге, сондай-ақ компьютерлік технологияларды пайдалана отырып, күрделі көпфакторлы үдерістерді модельдеуге арналған. М. А. Ермеков Қарағанды көмір бассейнінің газдылық картасын жасады.\n\nI дәрежелі Отан соғысы орденімен, медальдармен және II, III дәрежелі «Шахтер даңқы» төсбелгілерімен марапатталған.\n\nШахталардағы газбен күресудің физика-химиялық негіздеріне арналған ғылыми еңбектер циклі үшін 1980 жылы А. А. Скочинский атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Оның есімі Қарағанды облысының Құрмет тақтасына және Құрмет кітабына енгізілді.\n\nМағавья Алимханұлы Ермековтің ғылым алдындағы елеулі еңбегін мәңгі есте қалдыру мақсатында ұлы Олег Мағавьяұлы Ермековтің қаражатына университетте мемориалдық тақта орнатылды.\n\nМағавья Алимханұлының есімі Қарағанды мемлекеттік техникалық университетінің геологиялық музейіне берілді. Ол геологиялық музей мен геология кафедрасының негізін қалаушы болды. Оның жетекшілігімен бұрынғы Кеңес Одағының түкпір-түкпірінен алғашқы музей экспонаттары жиналды. Музей қоры жоғары оқу орны құрылған кезден бастап қалыптаса бастады.\n\nҚазіргі уақытта музей отандық және шетелдік жаратылыстану музейлерімен, геологиялық ұйымдармен байланыс орнатып, коллекциялық материалдармен алмасады, бірлескен геологиялық жобалар мен ғылыми жарияланымдарға қатысады.\n\nМузейде оның негізін қалаушы М. А. Ермековке арналған арнайы экспозиция бар. Онда ғалымның жеке заттары, марапаттары мен қолжазбалары қойылған.","en":"1921–2006\n\nAcademician of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan, Doctor of Geological and Mineralogical Sciences, Professor. Department of Geology and Exploration of Mineral Deposits.\n\nMagavya Alimkhanovich Yermekov was a Soviet and Kazakhstani scientist, Doctor of Geological and Mineralogical Sciences (1968), Professor (1971), and Academician of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan (2003).\n\nMagavya Alimkhanovich Yermekov was born on September 1, 1921, in the Abai District of Semipalatinsk Region (now part of East Kazakhstan Region). He belonged to the Sary Tanas subclan of the Karakesek clan of the Argyn tribe.\n\nIn 1951, although some sources indicate 1950, he graduated from the Kazakh Mining and Metallurgical Institute with a degree in Mining Geology.\n\nFrom 1950 to 1957, he worked at the Kazakhuglegeologiya Trust, under the USSR Ministry of the Coal Industry, initially as a district geologist and subsequently as a senior geologist and head of a specialized geological survey team. He later headed the Gas Content Laboratory at the Eastern Research Institute for Mining Safety (VostNII). From 1958 to 1963, he headed a laboratory at the Chemical and Metallurgical Institute of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR. From 1963 to 1968, he headed a laboratory at the Kazakh Research Institute under the USSR Ministry of the Coal Industry. From 1968 to 1970, he served as head of a laboratory at the Karaganda branch of VostNII. From 1970 to 1989, he headed the Department of Geology at the Karaganda Polytechnic Institute (KarPTI). In 1989, he served as a professor at Karaganda State Technical University.\n\nIn 1958, he defended his Candidate of Sciences dissertation at the Kazakh Mining and Metallurgical Institute. Its title was Methods for Studying the Gas Content of Coal-Bearing Deposits During Geological Exploration, Using the Churubai-Nura District as an Example.\n\nIn 1967, he defended his doctoral dissertation at the Kazakh Polytechnic Institute, entitled Gas Content of Coal-Bearing Deposits and Gas Emission in the Mines of the Karaganda Basin. He was awarded the academic title of Professor in 1971 and elected a Corresponding Member of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR in 1983.\n\nYermekov authored more than 150 scientific publications and four inventions devoted to developing methods and technical equipment for gas sampling in exploration boreholes. His most significant contributions involved improving and implementing unconventional research methods and modeling complex, multifactor processes using computer technology. M. A. Yermekov compiled a gas-content map of the Karaganda Coal Basin.\n\nHe was awarded the Order of the Patriotic War, First Class, various medals, and the Miner's Glory honorary badge, Second and Third Class.\n\nIn 1980, he received the A. A. Skochinsky Prize for a series of research works on the physicochemical foundations of combating gas hazards in mines. His name was entered on the Honour Board and in the Book of Honour of Karaganda Region.\n\nIn recognition of Magavya Alimkhanovich Yermekov's outstanding contributions to science, a memorial plaque was installed at the university using funds provided by his son, Oleg Magavyanovich Yermekov.\n\nThe Geological Museum of Karaganda State Technical University was named after him. Magavya Alimkhanovich was the founder of both the geological museum and the Department of Geology. Under his leadership, the museum's first exhibits were collected from across the former Soviet Union. The museum's collection began to take shape when the university was established.\n\nToday, the museum maintains links with natural history museums and geological organizations in Kazakhstan and abroad. It exchanges collection materials and participates in joint geological projects and scientific publications.\n\nThe museum features a special exhibition dedicated to its founder, M. A. Yermekov, displaying his personal belongings, awards, and manuscripts."}},{"id":"hotspot-mv66c22i","yaw":-91.9,"pitch":15.1,"title":{"ru":"Лебедев А.Н","kk":"Лебедев А.Н","en":"Lebedev A.N."},"type":"info","text":{"ru":"1911–1992\n\nКандидат технических наук, доцент, старейший горный инженер города Караганды, основатель и первый директор музея истории университета.\n\nАлександр Николаевич Лебедев родился в 1911 году в городе Санкт-Петербурге.\n\nВ 1935 году, после окончания Днепропетровского горного института, по комсомольской путевке был направлен на работу в Караганду. Работал на шахтах города, начиная с должности помощника начальника участка. Впоследствии занимал должности главного инженера шахт Збис и № 3 имени Кирова, заместителя начальника производственного отдела треста «Карагандауголь» и районного инженера комбината.\n\nВ 1946 году был назначен директором Казахского филиала Всесоюзного научно-исследовательского маркшейдерского института (ВНИМИ). В этой должности он проработал 11 лет, с 1946 по 1957 год.\n\nВ 1952 году А. Н. Лебедев защитил кандидатскую диссертацию в Ленинградском горном институте, а в 1957 году был приглашен на работу во вновь организованный Горный институт в Караганде. По результатам конкурсного отбора он был избран на должность доцента кафедры «Разработка месторождений полезных ископаемых» Карагандинского политехнического института.\n\nНа протяжении многих лет Лебедев А. Н. работал деканом горного факультета, а с 1962 года занимал должность проректора по заочному образованию Карагандинского политехнического института (КарПТИ).\n\nОпытный педагог и ученый А. Н. Лебедев подготовил более 900 высококвалифицированных горных инженеров, а также многих аспирантов и кандидатов технических наук. Среди его учеников — известные ученые и специалисты Казахстана и зарубежных стран. В 1980 году он был избран на должность профессора кафедры разработки месторождений полезных ископаемых, оставаясь бессменным исполняющим обязанности заведующего кафедрой, верным другом и соратником академика, Героя Социалистического Труда А. С. Сагинова.\n\nВ течение десяти лет А. Н. Лебедев являлся председателем методического бюро горного факультета, совмещая научно-педагогическую деятельность с общественной работой.\n\nОн неоднократно избирался депутатом городских и районных Советов депутатов трудящихся города Караганды, а также членом городского комитета Компартии Казахстана.\n\nБолее 12 лет А. Н. Лебедев возглавлял областной совет Научно-технического общества по горным специальностям.\n\nА. Н. Лебедев является основателем и первым директором музея истории университета.\n\nРабота по организации и созданию музея истории вуза началась на основании приказа Министерства высшего образования СССР № 725 от 5 ноября 1984 года. Согласно приказу ректора А. С. Сагинова от 20 мая 1985 года руководителем рабочей группы по созданию музея был назначен один из старейших сотрудников вуза — доцент, кандидат технических наук А. Н. Лебедев.\n\nБыла проведена большая работа по сбору исторических фотографий и архивных материалов. 28 ноября 1987 года состоялось торжественное открытие музея.\n\nВ 1990 году А. Н. Лебедев одним из первых был отмечен золотым знаком «50 лет пребывания в КПСС». Он также был награжден многочисленными государственными медалями и другими наградами.\n\nОсобо следует отметить еще одну значимую заслугу А. Н. Лебедева — создание в 1987 году музея Трудовой славы Карагандинского политехнического института, который сегодня является предметом гордости университета.","kk":"1911–1992\n\nТехника ғылымдарының кандидаты, доцент, Қарағанды қаласының ең байырғы тау-кен инженері, университет тарихы музейінің негізін қалаушы және алғашқы директоры.\n\nАлександр Николаевич Лебедев 1911 жылы Санкт-Петербург қаласында дүниеге келген.\n\n1935 жылы Днепропетровск тау-кен институтын бітіргеннен кейін комсомол жолдамасымен Қарағанды қаласына жұмысқа жіберілді. Қала шахталарында учаске бастығының көмекшісі қызметінен бастап еңбек етті. Кейін Збис шахтасының және Киров атындағы № 3 шахтаның бас инженері, «Қарағандыкөмір» тресінің өндірістік бөлім бастығының орынбасары және комбинаттың аудандық инженері қызметтерін атқарды.\n\n1946 жылы Бүкілодақтық ғылыми-зерттеу маркшейдерлік институтының (ВНИМИ) Қазақ филиалының директоры болып тағайындалды. Бұл қызметте 1946 жылдан 1957 жылға дейін 11 жыл жұмыс істеді.\n\n1952 жылы А. Н. Лебедев Ленинград тау-кен институтында кандидаттық диссертациясын қорғады. 1957 жылы Қарағанды қаласында жаңадан құрылған Тау-кен институтына жұмысқа шақырылды. Конкурстық іріктеу нәтижесінде Қарағанды политехникалық институтының «Пайдалы қазба кен орындарын игеру» кафедрасының доценті болып сайланды.\n\nА. Н. Лебедев көптеген жылдар бойы тау-кен факультетінің деканы қызметін атқарды. 1962 жылдан бастап Қарағанды политехникалық институтында (ҚарПТИ) сырттай оқу жөніндегі проректор болды.\n\nТәжірибелі педагог әрі ғалым А. Н. Лебедев 900-ден астам жоғары білікті тау-кен инженерін, сондай-ақ көптеген аспиранттар мен техника ғылымдарының кандидаттарын даярлады. Оның шәкірттерінің арасында Қазақстанда және шетелдерде танымал ғалымдар мен мамандар бар. 1980 жылы пайдалы қазба кен орындарын игеру кафедрасының профессоры болып сайланды. Ол кафедра меңгерушісінің міндетін тұрақты атқарып, академик, Социалистік Еңбек Ері А. С. Сагиновтың сенімді досы әрі әріптесі болды.\n\nА. Н. Лебедев он жыл бойы тау-кен факультетінің әдістемелік бюросының төрағасы қызметін атқарып, ғылыми-педагогикалық жұмысты қоғамдық қызметпен қатар алып жүрді.\n\nОл Қарағанды қалалық және аудандық еңбекшілер депутаттары кеңестерінің депутаты, сондай-ақ Қазақстан Компартиясы қалалық комитетінің мүшесі болып бірнеше рет сайланды.\n\nА. Н. Лебедев 12 жылдан астам уақыт тау-кен мамандықтары бойынша облыстық ғылыми-техникалық қоғам кеңесінің төрағасы болды.\n\nА. Н. Лебедев университет тарихы музейінің негізін қалаушы және алғашқы директоры болып табылады.\n\nЖоғары оқу орны тарихы музейін ұйымдастыру және құру жұмыстары КСРО Жоғары білім министрлігінің 1984 жылғы 5 қарашадағы № 725 бұйрығына сәйкес басталды. Ректор А. С. Сагиновтың 1985 жылғы 20 мамырдағы бұйрығымен музей құру жөніндегі жұмыс тобының жетекшісі болып оқу орнының ең тәжірибелі қызметкерлерінің бірі, техника ғылымдарының кандидаты, доцент А. Н. Лебедев тағайындалды.\n\nТарихи фотосуреттер мен архивтік материалдарды жинау бойынша ауқымды жұмыс жүргізілді. 1987 жылғы 28 қарашада музейдің салтанатты ашылуы өтті.\n\n1990 жылы А. Н. Лебедев алғашқылардың бірі болып «КПСС құрамында болғанына 50 жыл» алтын белгісімен марапатталды. Сонымен қатар ол көптеген мемлекеттік медальдармен және басқа да наградалармен марапатталған.\n\nА. Н. Лебедевтің тағы бір маңызды еңбегін ерекше атап өткен жөн. Ол 1987 жылы Қарағанды политехникалық институтының Еңбек даңқы музейін құрды. Бүгінде бұл музей университеттің мақтанышына айналған.","en":"1911–1992\n\nCandidate of Technical Sciences, Associate Professor, one of the most senior mining engineers in Karaganda, founder and first director of the University History Museum.\n\nAlexander Nikolaevich Lebedev was born in 1911 in Saint Petersburg, Russia.\n\nIn 1935, after graduating from the Dnipropetrovsk Mining Institute, he was assigned to work in Karaganda under a Komsomol placement program. He began his career at the city's coal mines as an assistant section manager. He subsequently served as chief engineer of the Zbis mine and Kirov Mine No. 3, deputy head of the production department of the Karagandaugol Trust, and district engineer of the mining combine.\n\nIn 1946, he was appointed director of the Kazakh branch of the All-Union Scientific Research Institute of Mine Surveying (VNIMI). He held this position for 11 years, from 1946 to 1957.\n\nIn 1952, A. N. Lebedev defended his Candidate of Technical Sciences dissertation at the Leningrad Mining Institute. In 1957, he was invited to join the newly established Mining Institute in Karaganda. Following a competitive selection process, he was appointed Associate Professor in the Department of Mineral Deposit Development at the Karaganda Polytechnic Institute.\n\nFor many years, A. N. Lebedev served as Dean of the Faculty of Mining. From 1962 onward, he held the position of Vice-Rector for Correspondence Education at the Karaganda Polytechnic Institute (KarPTI).\n\nAn experienced educator and scientist, A. N. Lebedev trained more than 900 highly qualified mining engineers, as well as numerous postgraduate researchers and Candidates of Technical Sciences. His students included prominent scientists and specialists working in Kazakhstan and abroad. In 1980, he was appointed Professor in the Department of Mineral Deposit Development. He continued to serve as acting head of the department and remained a trusted friend and colleague of Academician A. S. Saginov, a Hero of Socialist Labour.\n\nFor ten years, A. N. Lebedev chaired the Methodological Bureau of the Faculty of Mining, combining his academic and teaching responsibilities with public service.\n\nHe was repeatedly elected as a deputy to the Karaganda city and district Councils of Workers' Deputies and served as a member of the City Committee of the Communist Party of Kazakhstan.\n\nFor more than 12 years, A. N. Lebedev chaired the regional council of the Scientific and Technical Society for mining specialties.\n\nA. N. Lebedev was the founder and first director of the University History Museum.\n\nThe process of establishing the university's history museum began in accordance with Order No. 725 of the USSR Ministry of Higher Education, dated November 5, 1984. By order of Rector A. S. Saginov on May 20, 1985, A. N. Lebedev, one of the university's longest-serving staff members, an Associate Professor and Candidate of Technical Sciences, was appointed head of the working group responsible for creating the museum.\n\nExtensive work was undertaken to collect historical photographs and archival materials. The museum was officially opened in a ceremony on November 28, 1987.\n\nIn 1990, A. N. Lebedev was among the first recipients of the gold badge commemorating 50 years of membership in the Communist Party of the Soviet Union (CPSU). He also received numerous state medals and other government awards.\n\nAnother particularly significant achievement of A. N. Lebedev was the establishment, in 1987, of the Museum of Labour Glory of the Karaganda Polytechnic Institute, which today remains a source of pride for the university."}},{"id":"hotspot-mv66d1pt","yaw":88.4,"pitch":2.2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":12.4,"height":15.95175879396985,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv66fsdk-37e85d.webp","width":1592,"height":2048,"thumb":"/media/mv66fsdk-37e85d-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":1},{"id":"hotspot-mv66ln0y","yaw":-91.68,"pitch":2.7,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":9.57,"height":12.702112767336358,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv66n3uh-60b13c.webp","width":1543,"height":2048,"thumb":"/media/mv66n3uh-60b13c-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-2}]},"hall-mu0vayxf-5f0fee":{"id":"hall-mu0vayxf-5f0fee","title":{"ru":"Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","kk":"Попов И.И, Гращенков Н.Ф.","en":"Popov I.I., Grashchenkov N.F."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0vayxf-5f0fee-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0vayxf-5f0fee-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0vbv4a","type":"navigation","yaw":-41.5,"pitch":-22.2,"target":"hall-mu0ujfq2-f932a7","title":{"ru":" Сатпаев К. И.","kk":" Сатпаев Қ. И.","en":" Satpayev K. I."}},{"id":"hotspot-mu0vccgh","type":"navigation","yaw":0.73,"pitch":-29,"target":"hall-mu0uhh2n-937baa","title":{"ru":" А.А. Ермеков","kk":" Ә.Ә. Ермеков","en":" A.A. Ermekov"}},{"id":"hotspot-mu0vcqkw","type":"navigation","yaw":43,"pitch":-22.6,"target":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":" Н.А. Назарбаев","kk":" Н.Ә.Назарбаев","en":" N.A. Nazarbayev"}},{"id":"hotspot-mugla9ek","yaw":87.51,"pitch":-20,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":39,"height":21.99462890625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muno1vm4-598b08.webp","width":2048,"height":1141,"thumb":"/media/muno1vm4-598b08-thumb.webp"}},"roll":2,"tiltY":-73,"transparent":true},{"id":"hotspot-muglc7kt","yaw":-91,"pitch":-14.8,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":40,"height":26,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/muno26lb-a37552.webp","width":2048,"height":1155,"thumb":"/media/muno26lb-a37552-thumb.webp"}},"tiltY":-73,"roll":-1,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4sh2m9","yaw":161.65,"pitch":-11,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":24,"height":15,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4slwa7-b85bf9.webp","width":2048,"height":1200,"thumb":"/media/mv4slwa7-b85bf9-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"roll":0,"tiltX":-18,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4sk8vx","yaw":139.7,"pitch":-10.2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":20,"height":13,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4spl36-7652de.webp","width":2048,"height":1148,"thumb":"/media/mv4spl36-7652de-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"roll":4,"tiltX":-38,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4stfj9","yaw":-136.2,"pitch":-5.1,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":18,"height":11.109375,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4swjxy-ecf430.webp","width":2048,"height":1264,"thumb":"/media/mv4swjxy-ecf430-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"roll":-8,"tiltX":45,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4sws4m","yaw":-125,"pitch":-3.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":13,"height":9,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4t20u0-82cea7.webp","width":2048,"height":1117,"thumb":"/media/mv4t20u0-82cea7-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"tiltX":55,"roll":-10,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4t0oot","yaw":-163.1,"pitch":-8.3,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":36,"height":52,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4tal08-8782f0.webp","width":2048,"height":1113,"thumb":"/media/mv4tal08-8782f0-thumb.webp"}},"roll":-5,"tiltY":7,"tiltX":18,"transparent":true,"gallery":[{"url":"/media/mv4tb803-128342.webp","width":2048,"height":874,"thumb":"/media/mv4tb803-128342-thumb.webp"},{"url":"/media/mv4tbms8-6b0901.webp","width":2048,"height":1027,"thumb":"/media/mv4tbms8-6b0901-thumb.webp"}]},{"id":"hotspot-mv4wzmci","yaw":87.7,"pitch":0.9,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":12,"height":15.693486590038313,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4x2bby-024a9a.webp","width":1566,"height":2048,"thumb":"/media/mv4x2bby-024a9a-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":2},{"id":"hotspot-mv65tf71","yaw":88.4,"pitch":14.6,"title":{"ru":"Попов И.И","kk":"Попов И.И","en":"Popov I.I."},"type":"info","text":{"ru":"1919–1998\n\nДоктор технических наук, профессор, лауреат премии Совета Министров Казахской ССР, член-корреспондент Национальной академии наук Республики Казахстан. Кафедра «Маркшейдерское дело и геодезия» (МДиГ).\n\nИван Иннокентьевич Попов родился 15 апреля 1919 года в России, в селе Чуприяново Северо-Двинского округа.\n\nВ 1942 году И. И. Попов окончил Свердловский горный институт по специальности «Маркшейдерское дело».\n\nС 1942 по 1958 год работал в угольной промышленности Урала. В 1942–1946 годах занимал должность главного маркшейдера шахты треста «Егоршинуголь». В 1946–1951 годах работал главным маркшейдером и главным инженером треста «Волчанскуголь». В 1952–1958 годах был главным маркшейдером комбината «Свердловскуголь» и начальником отдела геолого-маркшейдерской службы и углеобогащения управления топливной промышленности Свердловского совнархоза.\n\nВ 1958 году И. И. Попов защитил кандидатскую диссертацию, а в 1972 году — докторскую диссертацию в Ленинградском горном институте. Тема докторской диссертации: «Научные основы методов предупреждения деформации бортов карьеров в Казахстане».\n\nВ 1979 году был избран членом-корреспондентом Академии наук Казахской ССР.\n\nВ 1958–1960 годах работал доцентом кафедры Карагандинского политехнического института. В 1960–1990 годах заведовал кафедрой геофизики и маркшейдерского дела. На этой должности он внес значительный вклад в подготовку научно-педагогических кадров для вуза.\n\nЗанимаясь исследованиями проблем сдвижения горных пород при открытой и подземной разработке месторождений, горного давления и охраны недр, Иван Иннокентьевич руководил аспирантурой и создал научную школу в Центральном Казахстане. Под его руководством были защищены 5 докторских и 29 кандидатских диссертаций.\n\nИван Иннокентьевич является автором более 200 научных трудов, в том числе 12 монографий, двух учебников по маркшейдерскому делу и шести брошюр.\n\nБольшое внимание И. И. Попов уделял учебно-методической работе. Им была разработана система программно-управляемого обучения студентов и контроля знаний с использованием игрового моделирования проблемных ситуаций. В 1988 году эта разработка была отмечена дипломом Министерства высшего образования СССР.\n\nПонимая, что качество образовательного процесса во многом зависит от уровня учебно-материальной базы, И. И. Попов активно занимался оснащением учебных лабораторий современными приборами и оборудованием. На базе спортивно-оздоровительного лагеря «Политехник» был создан геодезический полигон для прохождения практики студентами.\n\nВ последующие годы кафедрой «Маркшейдерское дело и геодезия» были разработаны стандарты государственного образовательного стандарта первого и второго поколений по специальности «Маркшейдерское дело». Была создана учебная лаборатория «Автоматизация маркшейдерско-геодезических измерений», организован филиал кафедры на базе Казахского научно-исследовательского маркшейдерского института (КазНИМИ) и государственного предприятия «Центрмаркшейдерия».\n\nУспешная производственная, научная и педагогическая деятельность Ивана Иннокентьевича неоднократно отмечалась правительственными наградами. Он был награжден семью медалями, почетными знаками «Шахтерская слава» III и II степеней, знаком «За отличные успехи в работе» в области высшего образования СССР, Почетной грамотой Президиума Верховного Совета Казахской ССР и Почетным дипломом ЦК Компартии Казахстана, Президиума Верховного Совета и Совета Министров Казахской ССР с занесением в Золотую книгу почета.","kk":"1919–1998\n\nТехника ғылымдарының докторы, профессор, Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің сыйлығының лауреаты, Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі. «Маркшейдерлік іс және геодезия» кафедрасы.\n\nИван Иннокентьевич Попов 1919 жылғы 15 сәуірде Ресейдің Солтүстік Двина округіндегі Чуприяново ауылында дүниеге келген.\n\n1942 жылы И. И. Попов Свердловск тау-кен институтын «Маркшейдерлік іс» мамандығы бойынша бітірді.\n\n1942 жылдан 1958 жылға дейін Оралдың көмір өнеркәсібінде жұмыс істеді. 1942–1946 жылдары «Егоршинуголь» тресінің шахтасында бас маркшейдер қызметін атқарды. 1946–1951 жылдары «Волчанскуголь» тресінің бас маркшейдері және бас инженері болды. 1952–1958 жылдары «Свердловскуголь» комбинатының бас маркшейдері, сондай-ақ Свердловск халық шаруашылығы кеңесінің отын өнеркәсібі басқармасындағы геологиялық-маркшейдерлік қызмет және көмірді байыту бөлімінің бастығы қызметтерін атқарды.\n\n1958 жылы И. И. Попов кандидаттық диссертациясын, ал 1972 жылы Ленинград тау-кен институтында докторлық диссертациясын қорғады. Докторлық диссертациясының тақырыбы: «Қазақстандағы карьер борттарының деформациялануын болдырмау әдістерінің ғылыми негіздері».\n\n1979 жылы Қазақ КСР Ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды.\n\n1958–1960 жылдары Қарағанды политехникалық институтының кафедрасында доцент болып жұмыс істеді. 1960–1990 жылдары геофизика және маркшейдерлік іс кафедрасын басқарды. Кафедра меңгерушісі қызметінде жоғары оқу орны үшін ғылыми-педагогикалық кадрлар даярлауға елеулі үлес қосты.\n\nАшық және жерасты кен өндіру кезіндегі тау жыныстарының жылжуы, тау қысымы және жер қойнауын қорғау мәселелерін зерттей отырып, Иван Иннокентьевич аспирантураға жетекшілік етті және Орталық Қазақстанда ғылыми мектеп қалыптастырды. Оның жетекшілігімен 5 докторлық және 29 кандидаттық диссертация қорғалды.\n\nИван Иннокентьевич 200-ден астам ғылыми еңбектің, оның ішінде 12 монографияның, маркшейдерлік іс бойынша екі оқулықтың және алты кітапшаның авторы.\n\nИ. И. Попов оқу-әдістемелік жұмыстарға да көп көңіл бөлді. Ол студенттерді бағдарламалық басқару арқылы оқыту және проблемалық жағдайларды ойын түрінде модельдеу негізінде білімдерін бақылау жүйесін әзірледі. Бұл әзірлеме 1988 жылы КСРО Жоғары білім министрлігінің дипломымен марапатталды.\n\nБілім беру үдерісінің сапасы оқу-материалдық базаның деңгейіне тікелей байланысты екенін түсінген И. И. Попов оқу зертханаларын заманауи аспаптармен және жабдықтармен қамтамасыз етуге белсенді түрде атсалысты. «Политехник» спорттық-сауықтыру лагері базасында студенттердің тәжірибеден өтуіне арналған геодезиялық полигон құрылды.\n\nКейінгі жылдары «Маркшейдерлік іс және геодезия» кафедрасы «Маркшейдерлік іс» мамандығы бойынша мемлекеттік білім беру стандартының бірінші және екінші буындарын әзірледі. «Маркшейдерлік-геодезиялық өлшеулерді автоматтандыру» оқу зертханасы құрылып, Қазақ ғылыми-зерттеу маркшейдерлік институты (ҚазҒЗМИ) және «Центрмаркшейдерия» мемлекеттік кәсіпорны базасында кафедра филиалы ұйымдастырылды.\n\nИван Иннокентьевичтің өндірістік, ғылыми және педагогикалық қызметтегі жетістіктері бірнеше рет мемлекеттік наградалармен атап өтілді. Ол жеті медальмен, III және II дәрежелі «Шахтер даңқы» құрмет белгілерімен, КСРО жоғары білім беру саласындағы «Еңбектегі үздік жетістіктері үшін» белгісімен, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының Құрмет грамотасымен және Қазақстан Компартиясы Орталық Комитетінің, Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі Президиумының және Министрлер Кеңесінің Құрмет дипломымен марапатталып, есімі Құрмет кітабының Алтын кітабына енгізілді.","en":"1919–1998\n\nDoctor of Technical Sciences, Professor, Laureate of the Council of Ministers of the Kazakh SSR Prize, Corresponding Member of the National Academy of Sciences of the Republic of Kazakhstan. Department of Mine Surveying and Geodesy.\n\nIvan Innokentievich Popov was born on April 15, 1919, in the village of Chupriyanovo, in the Northern Dvina District of Russia.\n\nIn 1942, I. I. Popov graduated from the Sverdlovsk Mining Institute with a degree in Mine Surveying.\n\nFrom 1942 to 1958, he worked in the coal industry of the Urals. From 1942 to 1946, he served as Chief Mine Surveyor at a mine operated by the Egorshinugol Trust. From 1946 to 1951, he worked as Chief Mine Surveyor and Chief Engineer of the Volchanskugol Trust. From 1952 to 1958, he was Chief Mine Surveyor at the Sverdlovskugol Combine and Head of the Geological Surveying and Coal Beneficiation Department of the Fuel Industry Directorate of the Sverdlovsk Regional Council of the National Economy.\n\nIn 1958, I. I. Popov defended his Candidate of Technical Sciences dissertation. In 1972, he defended his doctoral dissertation at the Leningrad Mining Institute. The title of his doctoral dissertation was Scientific Foundations of Methods for Preventing Deformation of Open-Pit Mine Slopes in Kazakhstan.\n\nIn 1979, he was elected a Corresponding Member of the Academy of Sciences of the Kazakh SSR.\n\nFrom 1958 to 1960, he worked as an associate professor at the Karaganda Polytechnic Institute. From 1960 to 1990, he headed the Department of Geophysics and Mine Surveying. During his tenure as department head, he made a significant contribution to the training of academic and teaching personnel for the institute.\n\nWhile conducting research on rock mass movement during surface and underground mining, rock pressure, and the protection of mineral resources, Ivan Innokentievich supervised postgraduate studies and established a scientific school in Central Kazakhstan. Under his supervision, five doctoral dissertations and 29 Candidate of Sciences dissertations were successfully defended.\n\nIvan Innokentievich authored more than 200 scientific publications, including 12 monographs, two textbooks on mine surveying, and six booklets.\n\nI. I. Popov devoted considerable attention to teaching methodology and educational development. He designed a programmed learning and knowledge assessment system for students that incorporated game-based simulations of problem situations. In 1988, this development received a diploma from the USSR Ministry of Higher Education.\n\nRecognizing that the quality of education largely depends on the standard of educational facilities and equipment, I. I. Popov actively worked to equip teaching laboratories with modern instruments and technology. A geodetic training ground was established at the Polytechnic sports and recreation camp for students to complete practical training.\n\nIn subsequent years, the Department of Mine Surveying and Geodesy developed the first and second generations of state educational standards for the specialty of Mine Surveying. A teaching laboratory for the Automation of Mine Surveying and Geodetic Measurements was established. A branch of the department was also organized at the Kazakh Research Institute of Mine Surveying (KazNIMI) and the state enterprise Tsentromarksheideriya.\n\nIvan Innokentievich's achievements in industry, research, and education were repeatedly recognized with government awards. He received seven medals, the honorary badges Miner's Glory, Third and Second Class, the distinction For Outstanding Achievement in Higher Education in the USSR, an Honorary Certificate of the Presidium of the Supreme Soviet of the Kazakh SSR, and an Honorary Diploma from the Central Committee of the Communist Party of Kazakhstan, the Presidium of the Supreme Soviet, and the Council of Ministers of the Kazakh SSR. His name was entered in the Golden Book of Honour."}},{"id":"hotspot-mv6610aa","yaw":-89.9,"pitch":8.2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":13,"height":16.904126984126986,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv663l15-5614ac.webp","width":1575,"height":2048,"thumb":"/media/mv663l15-5614ac-thumb.webp"}},"transparent":true,"roll":-2,"tiltY":-2},{"id":"hotspot-mv663v4i","yaw":-90.6,"pitch":22.2,"title":{"ru":"Гращенков Н.Ф.","kk":"Гращенков Н.Ф.","en":"Grashchenkov N.F."},"type":"info","text":{"ru":"1929–2006\n\nАкадемик Международной академии экологии, безопасности человека и природы, доктор технических наук, профессор. Кафедра «Рудничная аэрология и охрана труда» (РАиОТ).\n\nНиколай Федорович Гращенков родился 4 февраля 1929 года в деревне Сущево Духовщинского района Смоленской области. Детские годы были омрачены самым страшным испытанием для человека — войной. В 1943 году, в возрасте 14 лет, он был угнан фашистами на запад в качестве рабочей силы. Вернуться на Родину, в город Духовщину Смоленской области, Николай смог только в 1945 году. Несмотря на страшную разруху, родители настояли на продолжении учебы, и ему пришлось сесть за парту в пятом классе.\n\nВ 1950 году Николай окончил школу с золотой медалью. После собеседования как медалист он поступил в Московский горный институт (МГИ). Преддипломную практику проходил в городе Караганде, на шахте № 20, на участке вентиляции. Именно эта практика определила судьбу будущего горного инженера и пробудила в нем любовь к степям Казахстана.\n\nПосле окончания института в 1955 году заведующая кафедрой «Аэрология и охрана труда» А. И. Ксенофонтова предложила ему продолжить обучение в аспирантуре.\n\nВ конце 1950-х годов Н. Ф. Гращенков провел исследования по проветриванию забоев подготовительных выработок угольных шахт после взрывных работ с учетом пылевого фактора. Результатом этой работы стала успешная защита в 1958 году кандидатской диссертации, подготовленной под научным руководством академика А. А. Скочинского.\n\nВ 1958 году Николай Федорович приступил к работе в Карагандинском политехническом институте (КарПТИ). В 1962 году по предложению ректора Карагандинского политехнического института А. С. Сагинова он возглавил кафедру «Рудничная аэрология и охрана труда».\n\nОсновным направлением научных достижений Н. Ф. Гращенкова стало обоснование безопасных параметров вентиляции тупиковых выработок угольных шахт и разработка новых технологических схем проведения горных выработок. Исследования в этом направлении завершились в 1972 году защитой диссертации на соискание ученой степени доктора технических наук и публикацией справочной документации по рудничной вентиляции.\n\nС 1981 по 1990 год Николай Федорович занимал должность проректора по учебной работе. При его непосредственном участии и по его инициативе были созданы совет кураторов, открыты два факультета и введены четыре новые специальности.\n\nЗа 45 лет научной деятельности профессор Н. Ф. Гращенков подготовил более 50 кандидатов и докторов наук, многие из которых впоследствии заняли высокие должности в вузах, на предприятиях и в министерствах Казахстана и России. За эти годы было опубликовано более 230 научных трудов, издано пять монографий и получено 12 авторских свидетельств на изобретения.\n\nВ 1960 году за участие в выставке изобретений на Выставке достижений народного хозяйства (ВДНХ) Н. Ф. Гращенков получил серебряную медаль и ценный подарок.\n\nНаучные труды Николая Федоровича публиковались в зарубежных изданиях. В 1996 году он был избран действительным членом Международной академии наук экологии, безопасности человека и природы (МАНЭБ) по секции «Охрана труда и безопасность жизни».\n\nЗа многолетний плодотворный труд Николай Федорович был награжден орденом Трудового Красного Знамени, почетным знаком «Шахтерская слава» III и II степеней, медалью «За доблестный труд в ознаменование 100-летия со дня рождения В. И. Ленина» (1970 год), знаком «За отличные успехи в работе Минвуза СССР» (1974 год) и медалью «Ветеран труда» (1989 год). Также он был отмечен почетными грамотами Министерства высшего образования СССР и Казахской ССР.","kk":"1929–2006\n\nЭкология, адам және табиғат қауіпсіздігі халықаралық академиясының академигі, техника ғылымдарының докторы, профессор. «Шахталық аэрология және еңбекті қорғау» кафедрасы.\n\nНиколай Федорович Гращенков 1929 жылғы 4 ақпанда Смоленск облысының Духовщина ауданындағы Сущево ауылында дүниеге келген. Оның балалық шағы адамзат үшін ең ауыр сынақтардың бірі — соғыс жылдарына тұспа-тұс келді. 1943 жылы 14 жасында фашистер оны жұмыс күші ретінде Батысқа күштеп алып кетті. Николай Смоленск облысындағы Духовщина қаласына, туған жеріне, тек 1945 жылы ғана оралды. Елдегі ауыр қирауларға қарамастан, ата-анасы оның оқуын жалғастыруын талап етті. Сондықтан ол мектептің бесінші сыныбына қайта отырды.\n\n1950 жылы Николай мектепті алтын медальмен бітірді. Медаль иегері ретінде әңгімелесуден кейін Мәскеу тау-кен институтына (МТИ) оқуға түсті. Диплом алдындағы өндірістік тәжірибесін Қарағанды қаласындағы № 20 шахтаның желдету учаскесінде өткізді. Осы тәжірибе болашақ тау-кен инженері ретінде оның кәсіби жолын айқындап, Қазақстан даласына деген сүйіспеншілігін оятты.\n\n1955 жылы институтты бітіргеннен кейін «Аэрология және еңбекті қорғау» кафедрасының меңгерушісі А. И. Ксенофонтова оған аспирантурада оқуын жалғастыруды ұсынды.\n\n1950 жылдардың соңында Н. Ф. Гращенков көмір шахталарындағы дайындық қазбаларының забойларын жарылыс жұмыстарынан кейін шаң факторын ескере отырып желдету мәселелері бойынша зерттеулер жүргізді. Бұл жұмыстардың нәтижесінде ол 1958 жылы академик А. А. Скочинскийдің ғылыми жетекшілігімен дайындалған кандидаттық диссертациясын сәтті қорғады.\n\n1958 жылы Николай Федорович Қарағанды политехникалық институтында (ҚарПТИ) жұмыс істей бастады. 1962 жылы институт ректоры А. С. Сагиновтың ұсынысымен «Шахталық аэрология және еңбекті қорғау» кафедрасын басқарды.\n\nН. Ф. Гращенковтың ғылыми жетістіктерінің негізгі бағыты көмір шахталарындағы тұйық қазбаларды қауіпсіз желдету параметрлерін ғылыми тұрғыдан негіздеу және тау-кен қазбаларын жүргізудің жаңа технологиялық сызбаларын әзірлеу болды. Осы бағыттағы зерттеулер 1972 жылы техника ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін докторлық диссертациясын қорғаумен және шахталық желдету бойынша анықтамалық материалдарды жариялаумен аяқталды.\n\n1981–1990 жылдары Николай Федорович оқу ісі жөніндегі проректор қызметін атқарды. Оның тікелей қатысуымен және бастамасымен кураторлар кеңесі құрылып, екі факультет ашылды және төрт жаңа мамандық енгізілді.\n\n45 жылдық ғылыми қызметі барысында профессор Н. Ф. Гращенков 50-ден астам ғылым кандидаты мен докторын даярлады. Олардың көпшілігі кейіннен Қазақстан мен Ресейдің жоғары оқу орындарында, кәсіпорындарында және министрліктерінде жоғары лауазымдарға ие болды. Осы жылдар ішінде 230-дан астам ғылыми еңбек жарияланып, бес монография жарық көрді және өнертабыстарға 12 авторлық куәлік алынды.\n\n1960 жылы Н. Ф. Гращенков Халық шаруашылығы жетістіктері көрмесінде (ВДНХ) өнертабыстар көрмесіне қатысқаны үшін күміс медальмен және бағалы сыйлықпен марапатталды.\n\nНиколай Федоровичтің ғылыми еңбектері шетелдік басылымдарда жарияланды. 1996 жылы ол Халықаралық экология, адам және табиғат қауіпсіздігі ғылымдары академиясының (МАНЭБ) «Еңбекті қорғау және өмір қауіпсіздігі» секциясы бойынша толық мүшесі болып сайланды.\n\nКөпжылдық жемісті еңбегі үшін Николай Федорович Еңбек Қызыл Ту орденімен, III және II дәрежелі «Шахтер даңқы» құрмет белгілерімен, «В. И. Лениннің туғанына 100 жыл толуына орайғы еңбектегі ерлігі үшін» медалімен (1970 жыл), КСРО Жоғары білім министрлігінің «Жұмыстағы үздік жетістіктері үшін» белгісімен (1974 жыл) және «Еңбек ардагері» медалімен (1989 жыл) марапатталды. Сонымен қатар КСРО және Қазақ КСР Жоғары білім министрліктерінің Құрмет грамоталарымен марапатталған.","en":"1929–2006\n\nAcademician of the International Academy of Ecology and Human and Nature Safety, Doctor of Technical Sciences, Professor. Department of Mine Aerology and Occupational Safety.\n\nNikolai Fyodorovich Grashchenkov was born on February 4, 1929, in the village of Sushchevo, Dukhovshchinsky District, Smolensk Region, Russia. His childhood was overshadowed by one of the most terrible ordeals a person can endure: war. In 1943, at the age of 14, he was forcibly taken west by the Nazis for use as a laborer. Nikolai was able to return to his homeland, the town of Dukhovshchina in the Smolensk Region, only in 1945. Despite the extensive destruction caused by the war, his parents insisted that he continue his education, and he had to resume his studies in the fifth grade.\n\nIn 1950, Nikolai graduated from school with a gold medal. As a gold-medal graduate, he was admitted to the Moscow Mining Institute (MMI) following an interview. He completed his pre-graduation practical training at Ventilation Section of Mine No. 20 in Karaganda. This experience shaped his future career as a mining engineer and fostered his love for the steppes of Kazakhstan.\n\nAfter graduating from the institute in 1955, A. I. Ksenofontova, Head of the Department of Aerology and Occupational Safety, invited him to pursue postgraduate studies.\n\nIn the late 1950s, N. F. Grashchenkov conducted research on ventilating the working faces of development headings in coal mines after blasting operations, with particular attention to dust-related hazards. This research culminated in the successful defense of his Candidate of Technical Sciences dissertation in 1958, prepared under the academic supervision of Academician A. A. Skochinsky.\n\nIn 1958, Nikolai Fyodorovich began working at the Karaganda Polytechnic Institute (KarPTI). In 1962, at the recommendation of the institute's rector, A. S. Saginov, he became Head of the Department of Mine Aerology and Occupational Safety.\n\nThe principal focus of N. F. Grashchenkov's scientific achievements was establishing scientifically grounded safety parameters for ventilating dead-end workings in coal mines and developing new technological schemes for driving mine workings. This research culminated in 1972 with the defense of his doctoral dissertation for the degree of Doctor of Technical Sciences and the publication of reference materials on mine ventilation.\n\nFrom 1981 to 1990, he served as Vice-Rector for Academic Affairs. With his direct involvement and on his initiative, a council of academic advisers was established, two faculties were opened, and four new degree specialties were introduced.\n\nDuring his 45-year scientific career, Professor N. F. Grashchenkov trained more than 50 Candidates and Doctors of Sciences. Many of his students subsequently went on to hold senior positions at universities, industrial enterprises, and government ministries in Kazakhstan and Russia. During this period, more than 230 scientific publications were produced, five monographs were published, and 12 inventor's certificates were obtained.\n\nIn 1960, N. F. Grashchenkov received a silver medal and a valuable gift for participating in an inventions exhibition at the Exhibition of Achievements of the National Economy (VDNKh).\n\nNikolai Fyodorovich's research was published in international publications. In 1996, he was elected a full member of the International Academy of Ecology and Human and Nature Safety (MANEB), in the section of Occupational Safety and Life Safety.\n\nIn recognition of his many years of productive service, Nikolai Fyodorovich received the Order of the Red Banner of Labour, the honorary badge Miner's Glory, Third and Second Class, the Medal for Valiant Labour in Commemoration of the 100th Anniversary of the Birth of V. I. Lenin (1970), the USSR Ministry of Higher Education distinction For Outstanding Achievement in Work (1974), and the Veteran of Labour Medal (1989). He also received honorary certificates from the Ministries of Higher Education of the USSR and the Kazakh SSR."}}]},"hall-mu0ve01e-30f646":{"id":"hall-mu0ve01e-30f646","title":{"ru":"Шевцов Е. И.","kk":"Шевцов Е. И.","en":"Shevtsov E. I."},"image":{"sd":"/panoramas/mu0ve01e-30f646-4096.webp","thumb":"/panoramas/mu0ve01e-30f646-thumb.webp"},"hotspots":[{"id":"hotspot-mu0vfae0","type":"navigation","yaw":-23.86,"pitch":-26.3,"target":"hall-mu0ucg1b-b541b8","title":{"ru":" Н.А. Назарбаев","kk":" Н.Ә.Назарбаев","en":" N.A. Nazarbayev"}},{"id":"hotspot-mu0vfnwa","type":"navigation","yaw":3.01,"pitch":-21.6,"target":"hall-mu0tl1tl-f232cd","title":{"ru":"Кабинет А.С. Сагинова","kk":"Ә.С. Сағыновтың кабинеті","en":"A.S. Saginov's desk"}},{"id":"hotspot-mugl7jsn","yaw":-89.3,"pitch":-16.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":45,"height":26.74072265625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/munnf5a1-5fec0b.webp","width":2048,"height":1217,"thumb":"/media/munnf5a1-5fec0b-thumb.webp"}},"tiltY":-70,"roll":0,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4s230x","yaw":-175.1,"pitch":-9.4,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":23,"height":15,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4s68ko-fa953c.webp","width":2048,"height":1139,"thumb":"/media/mv4s68ko-fa953c-thumb.webp"}},"tiltY":-68,"roll":-3,"tiltX":5,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4s6ltg","yaw":-151.2,"pitch":-7.2,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":23,"height":14.2177734375,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4sapky-71b9cb.webp","width":2048,"height":1266,"thumb":"/media/mv4sapky-71b9cb-thumb.webp"}},"tiltX":31,"tiltY":-69,"roll":-7,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4sb3p6","yaw":-132.9,"pitch":-4.5,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":19,"height":10.650390625,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4sgkfb-eb9c71.webp","width":2048,"height":1148,"thumb":"/media/mv4sgkfb-eb9c71-thumb.webp"}},"roll":-9,"tiltY":-70,"tiltX":46,"transparent":true},{"id":"hotspot-mv4vp1j7","yaw":-89,"pitch":10.71,"title":{"ru":"","kk":"","en":""},"type":"media","kind":"image","width":10.5,"height":14.16600790513834,"curve":{"x":0,"y":0},"sources":{"ru":{"url":"/media/mv4vrexd-79ae7d.webp","width":1518,"height":2048,"thumb":"/media/mv4vrexd-79ae7d-thumb.webp"}},"transparent":true,"tiltY":-5},{"id":"hotspot-mv4vrl6m","yaw":-89.2,"pitch":23.8,"title":{"ru":"Шевцов Е. И.","kk":"Шевцов Е. И.","en":"Shevtsov E. I."},"type":"info","text":{"ru":"1910–1996\n\nДоктор технических наук, профессор, лауреат Государственной премии СССР. Кафедра «Технология металлов».\n\nЕвгений Иванович родился 2 февраля 1910 года в крестьянской семье на Украине, в селе Великая Камышеваха Харьковской губернии.\n\nС 1926 года Евгений Иванович начинает работать смазчиком на руднике в Донбассе, в 1928 году он становится студентом Днепропетровского металлургического института. По окончании института в 1932 году с дипломом «инженер-электрометаллург» его оставляют в аспирантуре кафедры металлургии стали и ферросплавов.\n\nВ конце 1933 года инженер Шевцов получает направление на одно из крупнейших предприятий тяжелой индустрии СССР того времени — Краматорский машиностроительный завод. Здесь он трудится мастером плавки, затем инженером-технологом литейного цеха, становится квалифицированным специалистом и умелым руководителем производства.\n\nВ январе 1935 года приказом по наркомату тяжелой промышленности Евгений Иванович командируется на Сталинградский тракторный завод. Его назначают руководителем сталеплавильной группы литейного цеха, а с 1937 года — руководителем сектора стали и ковкого чугуна Центральной заводской лаборатории завода. Он участвует в исследованиях по совершенствованию технологии броневого литья и термической обработки деталей для тракторов и танков.\n\nС начала Великой Отечественной войны Евгений Иванович в числе оставшихся на производстве работников завода обеспечивает выпуск и ремонт военной техники. Осенью 1942 года Евгения Ивановича после эвакуации из Сталинграда направили в поселок Самаркандский (ныне г. Темиртау) на строящийся Казахский металлургический завод. Он участвует в строительстве и пуске литейного цеха, затем, после запуска мартеновского цеха (первая плавка была выдана в ночь с 31 декабря 1944 на 1 января 1945 года), он был назначен его начальником. В 1952 году Евгений Иванович стал начальником технического отдела завода.\n\nВ послевоенные годы параллельно с производственной деятельностью Евгений Иванович ведет исследовательскую работу по совершенствованию технологических процессов мартеновской плавки, результатом которой стало изобретение и внедрение в производство метода ускоренной наварки подин мартеновских печей. Метод обеспечил существенное сокращение времени подготовки печей к работе после ремонта футеровки. Результаты этой работы легли в основу защищенной в 1952 году диссертации на соискание ученой степени кандидата технических наук.\n\nВ 1954 году, после защиты кандидатской диссертации, Евгений Иванович был приглашен в Карагандинский горный институт. Ему было поручено создать и возглавить кафедру «Технология металлов», одновременно его назначили деканом горного факультета. Впоследствии он был деканом металлургического, затем механико-технологического факультета.\n\nЗа создание и внедрение метода ускоренной наварки подин мартеновских печей Евгений Иванович с группой казахстанских и уральских специалистов-металлургов в 1967 году был удостоен Государственной премии СССР в области техники.\n\nВ 1970 году Евгению Ивановичу было присвоено ученое звание профессора по литейному производству. Открытую по его инициативе аспирантуру по литейному производству прошли и успешно защитили диссертации под его руководством около 15 сотрудников кафедры и специалистов предприятий Караганды, Павлодара, Темиртау.\n\nЕвгений Иванович заведовал кафедрой до 1985 года, после этого работал в должности профессора вплоть до выхода на пенсию в 1992 году.\n\nАвтор более 100 печатных работ, включая монографии, и 5 авторских свидетельств в области теории и технологии сталеплавильных процессов. В 1983 году издал книгу «Магнитка Казахстана».\n\nНагражден многими медалями, в том числе «За трудовое отличие», «За трудовую доблесть», «За доблестный труд», «30 лет Победы в войне 1941–1945 гг.», «Ветеран труда». Почетный член НТО машиностроительной промышленности СССР (1982).","kk":"1910–1996\n\nТехника ғылымдарының докторы, профессор, КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты. «Металдар технологиясы» кафедрасы.\n\nЕвгений Иванович 1910 жылғы 2 ақпанда Украинадағы Харьков губерниясының Великая Камышеваха ауылында шаруа отбасында дүниеге келген.\n\n1926 жылдан бастап Евгений Иванович Донбастағы кеніште майлаушы болып жұмыс істей бастайды. 1928 жылы Днепропетровск металлургия институтының студенті атанады. 1932 жылы институтты «инженер-электрометаллург» мамандығы бойынша тәмамдағаннан кейін болат металлургиясы және ферроқорытпалар кафедрасының аспирантурасында қалдырылады.\n\n1933 жылдың соңында инженер Шевцов сол кезеңдегі КСРО ауыр өнеркәсібінің ірі кәсіпорындарының бірі — Краматорск машина жасау зауытына жолдама алады. Мұнда ол балқыту шебері, кейін құю цехының инженер-технологы болып жұмыс істейді. Осы кезеңде ол білікті маман әрі өндірісті шебер ұйымдастырушы ретінде қалыптасады.\n\n1935 жылғы қаңтарда ауыр өнеркәсіп халық комиссариатының бұйрығымен Евгений Иванович Сталинград трактор зауытына іссапарға жіберіледі. Ол құю цехының болат балқыту тобының жетекшісі болып тағайындалады, ал 1937 жылдан бастап зауыттың Орталық зауыт зертханасындағы болат және соғылмалы шойын секторының жетекшісі қызметін атқарады. Ол тракторлар мен танктерге арналған бөлшектерді броньды құю және термиялық өңдеу технологияларын жетілдіру бойынша зерттеулерге қатысады.\n\nҰлы Отан соғысы басталғаннан кейін Евгений Иванович зауытта қалған қызметкерлердің қатарында әскери техниканы өндіру мен жөндеуді қамтамасыз етеді. 1942 жылдың күзінде Сталинградтан эвакуацияланғаннан кейін ол сол кездегі Самаркандский кентіне (қазіргі Теміртау қаласы) салынып жатқан Қазақ металлургия зауытына жіберіледі. Ол құю цехының құрылысы мен іске қосылуына қатысады. Кейін мартен цехы іске қосылған соң (алғашқы балқыту 1944 жылғы 31 желтоқсаннан 1945 жылғы 1 қаңтарға қараған түні жүзеге асырылды) оның бастығы болып тағайындалады. 1952 жылы Евгений Иванович зауыттың техникалық бөлімінің бастығы қызметіне тағайындалады.\n\nСоғыстан кейінгі жылдары Евгений Иванович өндірістік қызметімен қатар мартендік балқыту технологиялық үдерістерін жетілдіру бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізеді. Оның нәтижесінде мартен пештерінің табанын жеделдетіп балқыма қабатымен қаптау әдісі ойлап табылып, өндіріске енгізіледі. Бұл әдіс пештердің ішкі қаптамасы жөнделгеннен кейін оларды қайтадан жұмысқа дайындау уақытын едәуір қысқартты. Зерттеу нәтижелері 1952 жылы техника ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін қорғалған диссертацияның негізін құрады.\n\n1954 жылы кандидаттық диссертациясын қорғағаннан кейін Евгений Иванович Қарағанды тау-кен институтына шақырылады. Оған «Металдар технологиясы» кафедрасын құру және басқару тапсырылып, сонымен қатар тау-кен факультетінің деканы болып тағайындалады. Кейін металлургия факультетінің, одан соң механика-технология факультетінің деканы қызметтерін атқарады.\n\nМартен пештерінің табанын жеделдетіп балқыма қабатымен қаптау әдісін жасап, өндіріске енгізгені үшін Евгений Иванович 1967 жылы қазақстандық және оралдық металлург мамандар тобымен бірге техника саласындағы КСРО Мемлекеттік сыйлығына ие болды.\n\n1970 жылы Евгений Ивановичке құю өндірісі мамандығы бойынша профессор ғылыми атағы беріледі. Оның бастамасымен ашылған құю өндірісі бойынша аспирантурада кафедраның және Қарағанды, Павлодар, Теміртау кәсіпорындарының 15-ке жуық қызметкері білім алып, оның жетекшілігімен диссертацияларын сәтті қорғады.\n\nЕвгений Иванович 1985 жылға дейін кафедра меңгерушісі қызметін атқарды. Одан кейін 1992 жылы зейнетке шыққанға дейін профессор болып жұмыс істеді.\n\nОл монографияларды қоса алғанда, 100-ден астам ғылыми жарияланымның және болат балқыту үдерістерінің теориясы мен технологиясы саласындағы 5 авторлық куәліктің авторы. 1983 жылы «Қазақстан Магниткасы» атты кітабын жарыққа шығарды.\n\n«Еңбектегі үздік жетістіктері үшін», «Еңбектегі ерлігі үшін», «Ерен еңбегі үшін», «1941–1945 жылдардағы соғыстағы Жеңіске 30 жыл», «Еңбек ардагері» медальдарымен және басқа да марапаттармен наградталған. 1982 жылы КСРО Машина жасау өнеркәсібінің ғылыми-техникалық қоғамының құрметті мүшесі атанды.\n","en":"1910–1996\n\nDoctor of Technical Sciences, Professor, Laureate of the USSR State Prize. Department of Metal Technology.\n\nEvgeny Ivanovich was born on February 2, 1910, into a peasant family in the village of Velyka Kamyshevakha, Kharkov Governorate, Ukraine.\n\nIn 1926, Evgeny Ivanovich began working as a machinery lubricator at a mine in the Donbas region. In 1928, he enrolled at the Dnipropetrovsk Metallurgical Institute. After graduating in 1932 with a degree in electrical metallurgy engineering, he remained at the institute as a postgraduate researcher in the Department of Steel Metallurgy and Ferroalloys.\n\nAt the end of 1933, Engineer Shevtsov was assigned to the Kramatorsk Machine-Building Plant, one of the largest heavy-industry enterprises in the USSR at the time. He worked as a melting foreman and subsequently as a process engineer in the foundry. During this period, he established himself as a highly qualified specialist and an effective production manager.\n\nIn January 1935, by order of the People's Commissariat of Heavy Industry, Evgeny Ivanovich was assigned to the Stalingrad Tractor Plant. He was appointed head of the steelmaking group in the foundry and, from 1937, headed the steel and malleable cast iron section of the plant's Central Laboratory. He participated in research aimed at improving armor-casting technology and the heat treatment of components for tractors and tanks.\n\nWhen the Great Patriotic War began, Evgeny Ivanovich was among the plant workers who remained at their posts to ensure the production and repair of military equipment. In the autumn of 1942, following the evacuation from Stalingrad, he was sent to the settlement of Samarkandsky (now the city of Temirtau), where the Kazakh Metallurgical Plant was under construction. He participated in the construction and commissioning of the foundry. After the open-hearth shop was commissioned—the first heat was produced on the night of December 31, 1944, to January 1, 1945—he was appointed its head. In 1952, Evgeny Ivanovich became head of the plant's Technical Department.\n\nIn the postwar years, alongside his industrial responsibilities, Evgeny Ivanovich conducted research to improve open-hearth steelmaking processes. His work resulted in the invention and industrial implementation of a method for accelerated surfacing of the bottoms of open-hearth furnaces. This method significantly reduced the time required to prepare furnaces for operation after refractory lining repairs. The results of this research formed the basis of his dissertation, which he defended in 1952 to obtain the degree of Candidate of Technical Sciences.\n\nIn 1954, after defending his dissertation, Evgeny Ivanovich was invited to the Karaganda Mining Institute. He was entrusted with establishing and heading the Department of Metal Technology and was simultaneously appointed Dean of the Mining Faculty. He subsequently served as dean of the Faculty of Metallurgy and later the Faculty of Mechanical Engineering and Technology.\n\nIn recognition of the development and industrial implementation of the method for accelerated surfacing of open-hearth furnace bottoms, Evgeny Ivanovich and a team of metallurgical specialists from Kazakhstan and the Urals were awarded the USSR State Prize in Technology in 1967.\n\nIn 1970, Evgeny Ivanovich was awarded the academic title of Professor in Foundry Engineering. Approximately 15 department staff members and specialists from enterprises in Karaganda, Pavlodar, and Temirtau completed postgraduate studies in foundry engineering under the program established on his initiative and successfully defended their dissertations under his supervision.\n\nEvgeny Ivanovich headed the department until 1985. He subsequently continued working as a professor until his retirement in 1992.\n\nHe authored more than 100 publications, including monographs, as well as five inventor's certificates in the theory and technology of steelmaking processes. In 1983, he published the book Magnitka of Kazakhstan.\n\nHe received numerous medals, including the Medal for Labour Distinction, the Medal for Labour Valour, the Medal for Valiant Labour, the Medal Commemorating the 30th Anniversary of Victory in the 1941–1945 War, and the Veteran of Labour Medal. In 1982, he was named an honorary member of the USSR Scientific and Technical Society of the Machine-Building Industry."}}]}}}